Mononukleoza zakaźna01.12.2008

autor: Jakub Barylski
słowa kluczowe: wirus, leczenie, Ebstein– Barr

Jest to choroba wywoływana przez wirusa Ebsteina – Barr (EBV). Należy on, podobnie jak wirusy opryszczki pospolitej i cytomegalowirus, do rodziny herpesviridae (są to wirusy dsDNA, o wirionie ikozaedralnym z otoczką lipidową).

Zakażenie EBV następuje zwykle przez kontakt ze śliną osoby zakażonej. Dochodzi do niego np. podczas pocałunku (stąd choroba ta jest nazywana „chorobą pocałunków”), ale także w przypadku dzielenia się posiłkiem lub napojami, używania tych samych sztućców, talerzy oraz przyborów higienicznych. Ponadto wirus ten przenosi się drogą kropelkową oraz oczywiście przez krew.

Przebieg choroby.

Po zakażeniu następuje trwający zwykle 10 – 50 dni okres wylęgania. W tym czasie zakażenie przebiega bezobjawowo. Po zakończeniu okresu wylęgania pojawia się charakterystyczna triada objawów:

  1. Gorączka i bóle gardła, będące następstwem zapalenia gardła i migdałków podniebiennych,
  2. Obrzmienie węzłów chłonnych,
  3. Charakterystyczny obraz krwi obwodowej.

Ponadto mogą wystąpić uczucie zmęczenia oraz utrata apetytu.

Obraz kliniczny jest zależny od postaci jaką przyjmie zakażenie:

  1. Postać gruczołowa (50% przypadków) przebiega z uogólnionym powiększeniem węzłów chłonnych, śledziony (zagrożenie pęknięciem przy masie powyżej 500 g) i z zapaleniem migdałków podniebiennych.
  2. Postać wysypkowa (3% przypadków) charakteryzuje się wybroczynami na błonie śluzowej podniebienia twardego.
  3. Postać wątrobowa (5% przypadków) przebiega jak zapalenie wątroby (niezwykle rzadko z żółtaczką) i dobrze rokuje.

Czasem obserwuje się u chorych na mononukleozę również kaszel, bóle mięśni i głowy, Niekiedy pojawiają się także bardziej niepokojące objawy takie jak bóle w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem oraz objawy ze strony układu nerwowego, jak depresja, dezorientacja, nadwrażliwość na światło czy zawroty głowy. Objawy zwykle ustępują stopniowo w ciągu 2-4 tygodni bez leczenia, jednak osłabienie organizmu i poczucie zmęczenia mogą utrzymywać się jeszcze przez 1-2 miesiące. Zakażenie EBV osłabia również odporność co sprzyja pojawianiu się infekcji innego typu.

Diagnoza mononukleozy zakaźnej może nastręczać pewnych problemów, gdyż podobne objawy jak ona wywołują także zakażenie cytomegalowirusem (jeśli występuje w formie ostrej), adenowirusami czy toksoplazmoza. Z tego powodu konieczne jest wykonanie dodatkowych badań serologicznych. W krwi chorego na mononukleozę zwiększa się ilość leukocytów (leukocytoza), także komórek mononuklearnych (limfocytów oraz monocytów; od tego zjawiska pochodzi nazwa choroby). 40 do 90% leukocytów stanowią monocyty i pobudzone limfocyty T (komórki Pfeiffera). W celu potwierdzenia diagnozy stosuje się test wykrywający w surowicy krwi heterofilne przeciwciała IgM charakterystyczne dla tej infekcji (test Paula-Bunella-Davidsohna lub test „Mono Spot”). Pozytywny wynik tego testu (występuje u 80% dorosłych i 50% dzieci z mononukleozą) wraz z wyżej opisanymi objawami jest potwierdzeniem diagnozy. Wynik negatywny nie wyklucza jednak mononukleozy. W takim przypadku aby odróżnić ją od podobnych infekcji konieczne jest zastosowanie dalszych badań. Stosuje się wtedy testy wykrywające w surowicy przeciwciała skierowane przeciw konkretnym kompleksom antygenowym wirusa Ebsteina – Barr ( takim jak białko kapsydu VCA, antygen wczesny EA-D).

Leczenie

Leczenie jest jedynie objawowe, gdyż nie ma swoistego leku czy szczepionki. Stosuje się leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe (sugeruje się aby nie stosować aspiryny ze względu na możliwe powikłania u dzieci do 10 lat) oraz witaminy. W niektórych przypadkach (jeśli występuje małopłytkowość, powikłania ze strony układu nerwowego czy problemy z oddychaniem) podaje się kortykosteroidy. Jeśli nastąpiło powiększenie śledziony lub wątroby należy unikać sytuacji w których mogłoby nastąpić pęknięcie tych organów jak na przykład podczas uprawiania sportów kontaktowych.

Literatura:

  1. Herold G; „Medycyna wewnętrzna”; Wydawnictwo lekarskie; PZWL; 2001.
  2. Stephenson J.T., DuBois J.J.; Epstein-Barr virus infectious mononucleosis; American family physician; 2004 Oct; 1;70(7):1279-87
  3. National Center for Infectious Diseases: Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis (strona internetowa); www.cdc.gov/ncidod/diseases/ebv.htm; 01.02.2008
  4. Lab Tests Online: Mono; www.labtestsonline.org/understanding/analytes/mono/test.html; 01.02.2008
  5. Lab Tests Online: Epstein-Barr Virus Antibodies; www.labtestsonline.org/understanding/analytes/ebv/test.html

ISSN 1689-7730