Grypa, co oznacza H i N07.09.2010

autor: Marcin Sajek
słowa kluczowe: grypa, wirus, genetyka, biotechnologia

Zapewne każdy z nas słyszał o wirusie grypy. W ostatnich latach najgłośniej było o jego dwóch podtypach- H5N1, znanym jako wirus „ptasiej grypy” i H1N1, określanym często mianem wirusa „świńskiej grypy”. Warto by się przyjrzeć bliżej co oznaczają owe tajemnicze H i N. Otóż obie litery oznaczają typ białek powierzchniowych wirusa należących do tzw. glikoprotein- białek zawierających przyłączony łańcuch cukrowcowy. H jest skrótem od hemaglutyniny, N-neuraminidazy. Oba białka rozpoznają inne glikoproteiny lub glikolipidy- te, które znajdują się na powierzchni infekowanej komórki. Ich łańcuchy cukrowcowe muszą być zakończone kwasem sialowym, żeby zostać rozpoznanym. Hemaglutynina wiąże się do nich, a neuraminidaza po przejściu przez wirusa cyklu replikacyjnego usuwa reszty kwasu sialowego, co umożliwia wirusom potomnym infekcje dalszych komórek. Oba białka są celem dla przeciwciał produkowanych przez organizm w celu walki z infekcją. W związku z presją selekcyjną występuje ich duża zmienność. Jest to podstawa do klasyfikacji wirusa grypy typu A. Wyróżniamy 16 podtypów H (H1-H16) i 9 podtypów N (N1-N9). Każdy z podtypów hemaglutyniny i neuraminidazy możemy podzielić na 2 grupy filogenetyczne. Grupa pierwsza zawiera podtypy H1, H2, H5, H6, H8, H9, H11, H12, H13 i H16 w przypadku hemaglutyniny i N1, N4, N5, N8 w przypadku neuraminidazy. Grupa druga natomiast H3, H4, H7, H10, H14, H15 i N2, N3, N6, N7, N9. Największa pandemia grypy w 1918 roku wywołana była przez wirusa typu H1N1. Ten sam typ wywołał również pandemię w 1977. W 1958 roku był to wirus H2N2 a w 1968 H3N2.

hemaglutynina

Ryc. 1. Struktura krystaliczna hemaglutyniny wirusa H1N1, który wywołał pandemię w 1918 roku (pdb id 1RUZ)   

Neuraminidaza jest celem dla leków antywirusowych. Blokując jej aktywność enzymatyczną hamowane jest rozprzestrzenianie się wirusów do innych komórek. Lekami blokującymi miejsce aktywne tego enzymu są Relenza (zanamivir) i Tamiflu (oseltamivir). Działają one na enzymy należące do obu grup filogenetycznych, jak również przeciwko wirusowi grypy typu B. Badania przeprowadzone w Japonii, gdzie używa się dość dużych ilości tych leków, wykazały jednak, ze ok. 0,3% wirusów typu H3N2 i 3% H1N1 wykazywało na nie oporność. Jednak w sezonie 2007-2008 na całym świecie ilość opornych na oseltamivir wirusów H1N1 była znacznie wyższa.

neuraminidaza

Ryc.2. Struktura krystaliczna neuraminidazy wirusa H1N1, który wywołał pandemię w 1918 roku (pdb id 3BEQ).

Wyniki te wskazują na potrzebę poszukiwania nowych leków przeciwko wirusowi grypy, które mogłyby być używane zamiast już istniejących lub razem z nimi.

Powiązane tematy: Czym się różni grypa świńska od ludzkiej, Produkcja szczepionek przeciw grypie

Literatura:

  1. Gamblin SJ, Skehel JJ; Influenza Hemagglutinin and Neuraminidase Membrane Glycoproteins; Journal of Biological Chemistry; 2010; 285 (37): 28403-28409

ISSN 1689-7730