Rak wątrobowokomórkowy.07.12.2010

autor: lek. Sebastian Woźniak
Zakład Immunologii Nowotworów WCO w Poznaniu, Oddział Chemioterapii WCO w Poznaniu
słowa kluczowe: nowotwór, wątroba

Rak wątrobowokomórkowy (HCC, ang. Hepatic Cell Carcinoma) jest nowotworem wywodzącym się bezpośrednio z komórek wątroby. Stanowi 80% pierwotnych nowotworów wątroby, a w ostatnich latach zarówno zachorowalność, jak i umieralność z jego powodu rosną. Jest to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych na świecie. Najczęstszy jest w krajach rozwijających się Azji i Afryki Subsaharyjskiej.

Rozwija się przede wszystkim na podłożu marskości wątroby, a głównymi czynnikami ryzyka są przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby typu B i C. Przyczyną mogą być również choroby metaboliczne, zatrucia toksynami czy choroby autoimmunologiczne. W złośliwej transformacji hepatocytów (komórek wątroby) biorą udział dwa podstawowe procesy – przewlekłe uszkodzenie wątroby i zmiany genetyczne.

W HCC jest sens stosowania badań przesiewowych. Mamy tu wyraźnie określoną populację szczególnie narażoną na ryzyko zachorowania. Istnieje tania i szybka metoda badań – USG wątroby. Wcześnie wykryty nowotwór może być skutecznie leczony. We wczesnym stadium choroby jest wysoki procent przeżyć pięcioletnich (nawet do 70%). Późne stadium choroby już nie rokuje tak dobrze – pięć lat przezywa mniej niż 10% pacjentów. Chorzy z marskością wątroby mają w Polsce obowiązkowe okresowe badania USG i markerów nowotworowych w surowicy krwi – AFP (alfa fetoproteina).

Dolegliwości chorych z HCC wynikają przede wszystkim z marskości i niewydolności wątroby. Bardziej charakterystyczne są: ból w prawym podżebrzu, utrata masy ciała lub wyczuwalny w badaniu przedmiotowym guz wątroby. Jeżeli wystąpią przerzuty odległe lub zespoły paranowotworowe (objawy wynikające z produkowania przez komórki nowotworowe różnych hormonów zaburzających funkcjonowanie organizmu) mogą się dołączyć bóle kostne, biegunki, duszność lub zmiany skórne.

Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych i histopatologicznych. Po wykryciu zmian w USG wątroby należy wykonać KT z programem naczyniowym. Uważa się, że przy odpowiednim obrazie zmian powyżej 2 cm można rozpoznać nowotwór bez konieczności wykonywania biopsji. Przy zmianach mniejszych należy potwierdzić rozpoznanie przy pomocy biopsji cienko- lub gruboigłowej.
Leczenie zależy od stanu ogólnego chorego, zaawansowania choroby, wydolności wątroby i zaawansowania marskości. Przy stosunkowo małych zmianach najlepszym wyjściem jest resekcja guza lub przeszczep wątroby. Jeżeli nie jest to możliwe – guz jest niszczony przez iniekcję etanolu, termoablację lub chemoembolizację przeztętniczą. Przy braku możliwości wykorzystania tych technik lub po wznowie po wcześniejszym leczeniu na świecie włącza się lek nowej generacji – Sorafenib. Jest to inhibitor kinazy tyrozynowej blokujący szlaki przekazywania sygnałów wewnątrz komórek nowotworowych. Niestety, mimo dobrych wyników leczenia tym lekiem polski NFZ nie refunduje podawania tego leku. Sorafenib nie należy do leków tanich. Można składać wnioski o chemioterapię niestandardową, jednakże kryteria jakimi kierują się biurokraci w doborze pacjentów są znacznie okrojone w stosunku do rzeczywistych możliwości wykorzystania tego leku. Być może w roku 2011 trafi do szpitali program terapeutyczny pozwalający leczyć Sorafenibem więcej pacjentów. Najczęściej w zaawansowanym HCC stosowana jest chemioterapia wg schematu DCF. Daje ona odpowiedzi u 25 % leczonych pacjentów.

Jak wynika z powyższych danych HCC jest groźnym nowotworem. Ludzie szczególnie narażeni na jego wystąpienie powinni pamiętać o badaniach profilaktycznych, gdyż wcześnie rozpoznany jest wyleczalny. Biotechnologia dała nam już zaawansowany technologicznie lek do walki z tym nowotworem, a ciągle toczą się dalsze badania. Być może ich wyniki pozwolą nam spojrzeć w przyszłość z większą nadzieją.

Literatura:

  • Di Bisceglie AM, Bolondi L, Cheng AL. „Rak wątrobowokomórkowy” Via Medica, Gdańsk
    2010

ISSN 1689-7730