Cukrzyca epidemią XXI wieku09.01.2009

autor: Milena Pietrzykowska
słowa kluczowe: cukrzyca, insulina

14 listopada obchodzono Światowy Dzień Walki z Cukrzycą. Miał on na celu przybliżenie wiedzy o czynnikach ryzyka, objawach i metodach leczenia tej choroby. Tematem przewodnim tegorocznego Dnia była cukrzyca wśród dzieci i młodzieży. Wydarzenie to jest szczególnie ważne ze względu na dynamicznie powiększającą się liczbę przypadków zapadania na to schorzenie i to nie tylko w Polsce.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podała, że obecnie na świecie żyje prawie 250 mln cukrzyków. Liczba chorych rośnie w bardzo szybkim tempie i szacuje się, że do 2025 roku może wynieść nawet około 380 mln. Od dawna było wiadomo, że jest to istotny problem również w Polsce. Ocenia się, że w naszym kraju schorzenie to dotyka od 2 do 2,5 mln osób, z czego połowa nie wie o swojej chorobie. Według opinii profesora Władysława Grzeszczaka, prezesa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, uzyskane dane mogą być zaniżone, co wynika z faktu, że cukrzyca w Polsce jest rozpoznawana dosyć późno, czyli po około 10 latach trwania. Jest to wystarczający czas, aby w organizmie rozwinęły się groźne dla życia powikłania.

Jak donosi IDF (ang. International Diabetes Federation – Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna) odsetek chorych na cukrzycę w Europie wynosi 8,6%. W naszym kraju próg ten został przekroczony i osiągnął poziom 9,1% ogólnej populacji. Profesor Grzeszczak uważa, że bez odpowiedniej profilaktyki zapadalność na to schorzenie może w najbliższym czasie wzrosnąć. Według prognoz stan ten może ulec zmianie i do 2025 roku zwiększyć się do 11%. Wielce niepokojący jest fakt, że Polska plasuje się w pierwszej dziesiątce wśród krajów całego świata charakteryzujących się największą liczbą osób, u których diagnozuje się tzw. stan przedcukrzycowy, będący początkiem rozwoju właściwego schorzenia.

Cukrzyca i jej powikłania zaliczane są do pięciu najczęstszych przyczyn zgonów w krajach rozwiniętych – ocenia IDF. Mimo coraz większej zapadalności na to schorzenie, rzadko można jednoznacznie określić jego przyczyny. Jest jednak kilka kryteriów, które określają, które osoby mają szczególne predyspozycje do zachorowania. Nie od dziś wiadomo, że cukrzyca ma podłoże genetyczne. W związku z tym szansa wystąpienia tej choroby jest znacznie większa u osób, które mają cukrzyków wśród bliskich krewnych. Znany jest również fakt, że prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, dlatego też osoby po 45 roku życia powinny przynajmniej raz na rok skontrolować poziom cukru. Kolejnymi wyznacznikami predysponującymi do cukrzycy są: otyłość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia metabolizmu czy mało aktywny tryb życia. Ponadto cukrzyca występuje znacznie częściej u osób, u których występowały ostre i przewlekłe choroby trzustki bądź zaburzenia tolerancji glukozy.

Bezpośrednia przyczyna wywołująca cukrzycę to brak lub nieprawidłowe działanie insuliny, która jest hormonem produkowanym w organizmie człowieka przez skupiska komórek β trzustki. Insulina jest cząsteczką sygnalną, która razem z innymi hormonami bierze udział w regulacji większości procesów przemiany materii w ludzkim organizmie. Jej głównym zadaniem jest zapewnienie stałego stężenia cukru we krwi i ciągłego dopływu substancji odżywczych do wszystkich komórek ciała.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje choroby: typu I i II. Cukrzyca typu I (zwana również młodzieńczą lub insulinozależną) występuje u około 15 – 20% cukrzyków i jest spowodowana uszkodzeniem komórek trzustki produkujących insulinę, co w konsekwencji prowadzi do zahamowania jej wydzielania. Ta postać choroby występuje częściej u ludzi młodych i u dzieci. Leczenie cukrzycy typu I polega na podawaniu insuliny oraz odpowiednim trybie życia, na który składają się właściwe odżywianie i aktywność fizyczna. O wiele częściej występująca jest cukrzyca typu II (zwana też insulinoniezależną) – szacuje się, że ta forma dotyka 80 – 85% chorych. W tym przypadku powodem występowania podwyższonego poziomu cukru jest nieprawidłowe działanie insuliny w organizmie, choć jest ona normalnie produkowana. Najczęściej towarzyszącymi jej przypadłościami są otyłość i nadciśnienie tętnicze. Występowanie cukrzycy typu II jest również związane z wiekiem – stwierdzono, że częściej występuje u ludzi starszych. Na początku leczenie opiera się na prowadzeniu odpowiedniego trybu życia oraz przyjmowaniu doustnych leków hipoglikemizujących (obniżających poziom cukru). Niestety po pewnym czasie wszyscy chorzy wymagają leczenia insuliną.

Niekiedy występują również inne postacie choroby – np. cukrzyca ciężarnych, która pojawia się po raz pierwszy w czasie trwania ciąży i ustaje po porodzie. Kobiety, które przeszły tę postać choroby muszą pamiętać, że ryzyko wystąpienia cukrzycy u nich w przyszłości jest znacznie większe niż u innych kobiet. W tym wypadku leczenie powinno być prowadzone w specjalistycznych ośrodkach ginekologiczno – diabetologicznych. Istnieje jeszcze jedna grupa cukrzyc – tzw. wtórne. Są to bardzo zróżnicowane etiologicznie schorzenia, które stanowią najczęściej około kilku procent wszystkich zachorowań. Przykładem mogą tu być choroby trzustki związane z rakiem trzustki bądź jej przewlekłym zapaleniem. Cechą charakterystyczną tej postaci jest występowanie razem z cukrzycą innych zaburzeń lub zespołów chorobowych.

Cukrzyca sama w sobie jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia, ale równie niebezpieczne są jej powikłania. Choroba zaliczana jest do głównych przyczyn ślepoty, zawału, udaru czy niewydolności nerek. Najważniejszą przyczyną tych wszystkich dolegliwości jest utrzymujący się przez dłuższy czas zbyt wysoki poziom cukru, czyli tzw. hiperglikemia. Taki stan powoduje występowanie licznych zaburzeń metabolizmu, co w konsekwencji prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych. To z kolei skutkuje zaburzeniami ukrwienia oraz dysfunkcją wielu narządów w organizmie. Do powikłań wynikających z uszkodzenia naczyń krwionośnych zalicza się: retinopatię (uszkodzenie naczyń krwionośnych oka), nefropatię (upośledzenie funkcji nerek), neuropatię (choroba nerwów obwodowych), chorobę wieńcową, niedokrwienie kończyn dolnych oraz chorobę naczyń mózgu.

Profesor Grzeszczyk podkreśla, że problem cukrzycy jest bardzo powszechny. Należy zwrócić uwagę, że każdy z nas na co dzień styka się z osobami dotkniętymi tym schorzeniem. Jest to zasadniczy powód, dla którego kwestia ta powinna znaleźć się w kręgu zainteresowań zarówno władz, jak i opinii publicznej. Schorzenie to staje się coraz poważniejszym problemem nie tylko zdrowotnym, ale i społeczno – ekonomicznym. Potwierdzają to słowa wypowiedziane przez członka Europejskiego Oddziału IDF – dr Joao Nabais, który stwierdził: „ (...) cukrzyca jest drogą chorobą. Na jej koszty składają się nakłady na leczenie oraz tzw. koszty pośrednie, np. na wcześniejsze emerytury”. Zdaniem doktora Nabais państwo, które już teraz nie zajmie się wdrażaniem narodowego programu prewencji, nie będzie w stanie poradzić sobie z szybko rozwijającą się epidemią cukrzycy. Z raportu IDF wynika, że ponad połowa państw członkowskich Unii Europejskiej (aż 14 z 27 krajów zrzeszonych), w tym Polska, nie mają takiej ogólnonarodowej strategii. Musi ona obejmować nie tylko profilaktykę i leczenie, ale także działania edukacyjne oraz rozwój badań naukowych.

Przykładem inicjatywy informacyjnej są Cukrzycowe Centra Edukacji. Pod tą nazwą kryją się punkty szkoleniowe tworzone na terenie całej Polski przy placówkach służby zdrowia, których zadaniem jest edukacja chorych na cukrzycę oraz ich krewnych i opiekunów w zakresie np. właściwej diety czy odpowiedniego wysiłku fizycznego. Informacji udzielają wykwalifikowane pielęgniarki, a dostęp do porad jest bezpłatny. W całym kraju znajduje się 90 takich punktów, a ich lista dostępna jest na stronie internetowej www.ccel.pl.

Warto zajrzeć również do nowo otwartego portalu pod adresem www.slodkiezycie.pl, który ma być miejscem wsparcia chorych na cukrzycę, ich opiekunów i lekarzy. Ten społecznościowy serwis ma obejmować wymianę informacji i doświadczeń między chorymi i lekarzami, fachowe informacje o profilaktyce i metodach leczenia oraz przechowywanie wyników badań. To pierwsza tego typu inicjatywa w Polsce.

Cukrzyca jest w zasadzie chorobą nieuleczalną, jednak wielu chorych potrafi sobie z nią radzić i prowadzić długie i aktywne życie bez odczuwalnych dolegliwości, niekiedy tylko przy zastosowaniu właściwej diety. Jednak bez właściwej wiedzy o tej chorobie liczba zachorowań na cukrzycę będzie się ciągle zwiększać. Warto już teraz zadbać o wprowadzenie w życie profilaktycznych zaleceń i uchronić się przez zbliżającą się epidemią.

Literatura:

  1. Monica E. Peek, Algernon Cargill i Elbert S. Huang (2007): „Diabetes Health Disparities: a Systematic Review of Health Care Interventions”; Med Care Res Rev. 64(5S):101S - 156S
  2. „Kompendium wiedzy o żywności, żywieniu i zdrowiu” pod red. J. Gawęckiego i T. Mossor-Pietraszewskiej; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007
  3. www.pap.com.pl 10/11/2008
  4. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne - www.cukrzyca.info.pl
  5. www.zdrowie.med.pl

Przeczytaj również o: nowym leku w leczeniu cukrzycy typu drugiego oraz leptynie- potencjalnym nowym leku.

ISSN 1689-7730