Łuszczyca07.03.2011

autor: lek. Sebastian Woźniak
Zakład Immunologii Nowotworów WCO w Poznaniu, Oddział Chemioterapii WCO w Poznaniu
słowa kluczowe: skóra, łuszczyca

Łuszczyca (łac. psoriasis) jest niezakaźną chorobą grudkowo-złuszczającą, związaną z procesami zapalno-proliferacyjnymi w skórze. Najprościej można stwierdzić, że jej istotą jest zbyt szybka budowa naskórka. Naskórek składa się z wielu warstw komórek, które stopniowo przesuwają się ku górze by ostatecznie odpaść w sposób dla nas niezauważalny. Wędrówka pojedynczej komórki może trwać u zdrowego człowieka ok. 28 dni i wiąże się z wieloma zmianami w jej metabolizmie i wyglądzie. U osoby chorej na łuszczycę, komórki wędrują około 4 dni. Skutkiem jest duży przyrost naskórka zbudowanego z nie do końca właściwie zmienionych komórek. Zachowują one nadal połączenia z pozostałymi komórkami co skutkuje odkładaniem się grubej blaszki komórek (tzw. łuski). Przyczyny łuszczycy są nieznane, ustalono jednak że choroba ma podłoże genetyczne (występowanie w rodzinie typu I) a do jej ujawnienia się często konieczne jest wystąpienie czynników środowiskowych takich jak np. choroby zapalne. Występuje u około 1-2% ludzi.

Wyróżniamy dwa typy łuszczycy zwykłej:

  • Typ I – występuje u osób przed 40 rż (zwykle w wieku ok. 20 lat), zwykle również u innych osób w rodzinie, ma związek z niektórymi antygenami zgodności tkankowej.
  • Typ II – występuje po 40 rż, bez podobnych przypadków w rodzinie.

Do czynników środowiskowych predysponujących do łuszczycy należą:

  • Infekcje (bakteryjne, wirusowe i grzybicze),
  • Uszkodzenia mechaniczne i długotrwałe podrażnienia skóry (zadrapania, oparzenia, rany, długotrwały ucisk częściami ubrania czy paskiem od zegarka),
  • Lekarstwa i alkohol (beta-blokery, sole litu, leki antymalaryczne, interferon, niektóre hormony),
  • Stres, silne wstrząsy psychiczne.

Choroba jest przewlekła i przebiega w postaci okresów remisji i zaostrzania się zmian. Jej podstawowym objawem są wykwity w formie grudek zlewających się w blaszki tworzące większe ogniska łuszczycowe. Typowe miejsca występowania to owłosiona skóra głowy, wyprostne części kończyn (kolana, łokcie) lub okolica krzyżowo – lędźwiowa. Czasami łuszczyca zajmuje całą powierzchnię ciała lub powoduje wystąpienie dodatkowych dolegliwości jak np. łuszczycowego zapalenia stawów. Także wpływ tej choroby na psychikę pacjenta jest niebagatelny.

Leczenie trwa do końca życia. Nie idzie uzyskać wyleczenia, a jedynie przejściowa remisję zmian. Dla 75% pacjentów wystarczające jest leczenie zewnętrze. Przebiega ono dwufazowo. Najpierw wykorzystuje się maści ze substancjami złuszczającymi (maść salicylowa 5-30%, maść mocznikowa 10-20%, maść solankowa 5-10%, oliwa salicylowa 5-7%, maść salicylowo-siarkowa) by wyeliminować łuskę, a następnie działa się miejscowo lekami redukującymi (antralina, dziegcie, kortykosteroidy, retinoidy, witamina D3) by zahamować nadmierną proliferację komórek i stan zapalny.

W przypadku zajęcia powierzchni większej niż 25% skóry lub wystąpienia łuszczycowego zapalenia stawów, czy innej formy łuszczycy (np. łuszczyca krostkowa) wskazane jest rozpoczęcie leczenia ogólnego. Związane jest to z większą ilością działań niepożądanych. Stosowane są retinoidy podawane doustnie, metotreksat działający cytostatycznie, cyklosporyna A lub takrolimus działające immunosupresyjnie, estry kwasu fumarowego, sulfasalazyna czy mykofenolan mofetylu.

Wielkim przełomem było wprowadzenie leków biologicznych obejmujących przeciwciała skierowane przeciwko pewnym antygenom (Infliksimab i Adalimumab przeciwko TNF-α, Efalizumab przeciwko CD11a) oraz białka fuzyjne blokujące aktywację limfocytów T pamięci (Alefacept) lub wiążące TNF-α. Skuteczność takiego leczenia oceniana jako odsetek pacjentów z przynajmniej 75% redukcją zmian skórnych sięga nawet 91%.

Kolejnymi metodami wartymi wspomnienia są fototerapia szerokim spektrum UVB oraz fotochemioterapia PUVA polegająca na podawaniu psoralenów (uwrażliwiających tkanki na działanie światła o określonym spektrum) i naświetlaniu zmian promieniami UVA. W Stanach Zjednoczonych oficjalną metodą leczenia łuszczycy jest laseroterapia laserem ekscymerowym.

Z pozostałych metod można wymienić jeszcze leczenie uzdrowiskowe połączone z kąpielami solankowymi oraz psychoterapię pomagającą np. zlikwidować stres będący bardzo powszechnym czynnikiem wyzwalającym postęp choroby.

Obecnie na świecie jest bardzo wiele metod i leków w fazie badań. Miejmy nadzieję, że nauka XXI wieku pozwoli wreszcie ustalić dokładna etiologię łuszczycy i znajdzie na nią skuteczne lekarstwo.

Literatura:

  1. Szepietowski J, Reich A. „Leczenie chorób skóry i chorób przenoszonych drogą płciową” Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008.

ISSN 1689-7730