Wpływ związków czynnych występujących w roślinach barwierskich na funkcjonowanie organizmu ludzkiego07.03.2011

autor: Agata Flejter - Wojciechowicz
słowa kluczowe: rośliny, żywność

Surowiec do otrzymywania naturalnych barwników stanowią przede wszystkim świeże lub wysuszone rośliny zawierające pigment, które przyjęto określać mianem roślin barwierskich. Szczególną rolę odgrywają te z pośród nich, które dostarczają substancji służących do barwienia żywności. Światowe normy prawne dopuszczają bowiem  zaledwie kilka syntetycznych barwników żywności, preferując tym samym barwniki pochodzenia naturalnego. Owa preferencja wynika między innymi z dowiedzionej  toksyczności  barwników pochodzenia syntetycznego. Ponieważ stosowanie naturalnych barwników roślinnych nie ogranicza się jedynie do przemysłu spożywczego, lecz obejmuje również przemysł kosmetyczny i farmaceutyczny – istotnym wydaje się  pytanie o wpływ barwników roślinnych na funkcjonowanie organizmu ludzkiego.    

Badania kliniczne wykazały, iż związki czynne roślin barwierskich mogą wykazywać pozytywne działanie na organizm ludzki. Związki flawonowe nazywane flawonoidami chronią komórki roślinne przed chorobami oraz szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego, grzybów i insektów. Przeniesione do organizmu człowieka mogą również pełnić rolę ochronną lub zbliżoną do funkcji witamin. Flawonoidy wywierają pozytywny wpływ na aktywność szeregu układów enzymatycznych u ssaków, co z kolei wskazuje na ich znaczący udział w reakcjach biochemicznych. Od dawna znane są właściwości antyoksydacyjne tych barwników, ich zdolność do "wygaszania" wolnych rodników, chelatowania niektórych kationów i pobudzania procesów fosforylacji białek komórkowych [1].

Należące do flawonoidów antocyjany wpływają na przepuszczalność ścian naczyń włosowatych oraz na ostrość widzenia, w związku z czym stosowane są dość powszechnie w oftamologii [2]. Izoflawony, takie jak genisteina i prunetyna wykazują z kolei działanie estrogenne. Stwierdzono, że izoflawony soi, w tym genisteina, daidzeina, glicyteina oraz ich formy glikozydowe (genistyna, daidzyna, glicytyna) to związki zbliżone budową chemiczną do głównego żeńskiego hormonu płciowego – estradiolu. Podobieństwo to sprawia, że izoflawony łatwo wpasowują się w wiążącą domenę receptora estrogenowego, dzieląc w ten sposób wiele biologicznych właściwości z endogennymi estrogenami. W badaniach klinicznych potwierdzono, iż w przypadku niskiej produkcji estrogenów u kobiet np. w okresie menopauzy, izoflawony wykazują słabe działanie estrogenne pobudzając receptorowo sekrecję tych hormonów. W przypadku hiperestrogenizmu (towarzyszącego często PMS ang. premenstrual syndrome - zespołowi napięcia przedmiesiączkowego) izofalwony blokują miejsca receptorowe dla naturalnych estrogenów łagodząc ich silny efekt hormonalny. Izoflawony wyróżniając się aktywnością anty-estrogenną zmniejszają zdaniem wielu naukowców ryzyko zachorowania na nowotwory trzonu macicy [3].

Karotenoidy jako prowitaminy A warunkują prawidłowy wzrost nabłonka i przeciwdziałają nadmiernemu łuszczeniu się naskórka. Przyśpieszają one również ziarnicowanie i bliznowacenie uszkodzeń skóry o różnej etiologii. Karotenoidy działają również jako silne przeciwutleniacze. Stwierdzono, iż  beta-karoten hamuje utlenianie cholesterolu i chroni grasicę (główny gruczoł układu immunologicznego) przed szkodami powodowanymi przez wolne rodniki. Suplementy beta-karotenu  pochodzenia syntetycznego zawierają wyłącznie czysty beta-karoten, podczas gdy suplementy naturalne i pokarmy roślinne zawierają także inne karotenoidy. Ponad to wykazano, że wysokie dawki syntetycznego beta–karotenu blokują przyswajanie innych karotenoidów. Stwierdzono również, iż naturalny beta-karoten jest lepszym antyoksydantem niż syntetyczny [4].

W grupie karotenoidów szczególne działanie lecznicze wykazuje również likopen, który jest najsilniejszym znanym przeciwutleniaczem pochodzenia roślinnego. Chroni on organizm ludzki przed chorobami nowotworowymi, a także ma korzystny wpływ na serce, ciśnienie krwi, prostatę i skórę. Niemniej organizm nie jest w stanie wchłaniać likopenu bezpośrednio z pożywienia, gdyż wymaga on termicznej obróbki. Amerykańscy onkolodzy wykazali, że zażywanie likopenu jako suplementu diety zmniejsza ryzyko wystąpienia raka płuc, skóry, prostaty i układu trawiennego oraz  w pewnym stopniu zapobiega przenoszeniu komórek rakowych z jednego organu do drugiego. W byłym ZSRR likopen wykorzystywany był w walce z chorobą popromienną [5].

W grupie chinonów wyróżniającym się barwnikiem jest frangulina, zaś w grupie ksantonów – gentyzyna. Frangulina jest antranoidem kruszyny pospolitej (Rhamnus frangula L.), który wykazuje działanie przeciwrobacze i stosowany jest w walce z pasożytami wewnętrznymi układu pokarmowego. Gentyzyna stanowi z kolei inhibitor MAO (monoaminooksydazy) [6, 1].

W ostatnich latach w sprzedaży pojawiło się wiele preparatów zawierających barwniki naturalne w wyższych niż dotychczas badane stężeniach. Producenci bazując na wielowiekowych tradycjach ich stosowania polecają je jako całkowicie bezpieczne. I... może tak być w rzeczywistości. Mimo braku badań, nie widać doniesień o zatruciach, stanach zagrożenia zycia, czy jakichkolwiek negatywnych efektach stosowania tych preparatów. Naturalne barwniki wydaja sie być bezpieczne dla człowieka i jak zaprezentowano powyżej mają swój istotny udział w polepszaniu jego zdrowia.    

Powiązane tematy: Leki ziołowe

Literatura:

  • 1.Jędrzejko K; Zarys wiedzy o roślinach leczniczych; Śląska Akademia Medyczna w Katowicach; 1997
  • 2.Karłowicz – Bodalska K, Rudkowska E, Han – Marek M; Leki naturalne o działaniu ochraniającym ściany naczyń krwionośnych;  Postępy Fitoterapii (czasopismo internetowe); 2006; 1:47-60; http://www.postepyfitoterapii.pl; 20.02.2011
  • 3.Wojciechowicz Ł; Rośliny lecznicze stosowane w zaburzeniach menstruacyjnych; praca magisterska; Uniwersytet Szczeciński; 01.07. 2009
  • 4.Michaud D et al; American Journal of Clinical Nutrition; 2000; 72: 990-997
  • 5.Likopen; http://www.naturgreen.com/pl/likopen.php; 19.02.2011
  • 6.Różański H; Rośliny przeciwrobacze i przeciwpasożytnicze (strona internetowa); http://luskiewnik.strefa.pl/antiparasitica/p16.htm;  20.02.2011

 

ISSN 1689-7730