Rak żołądka07.05.2009

autor: Ewa Zielińska
słowa kluczowe: nowotwór, leczenie, żywność, diagnostyka, dieta, żołądek

Epidemiologia raka żołądka budzi obecnie duże nadzieje wśród społeczności lekarskiej, gdyż jego częstość występowania od kilku lat systematycznie spada. U mężczyzn jest jednak nadal na piątym miejscu pod względem częstości zachorowań, u kobiet natomiast zajmuje on miejsce siódme (dane z 2003 roku). Gdy zestawiamy przyczyny zgonu, plasuje się na trzeciej pozycji u mężczyzn i piątej u kobiet [1]. Niestety, nowotwory żołądka są wykrywane w późnej fazie ich zaawansowania, kiedy ich leczenie jest znacznie utrudnione lub czasem wręcz niemożliwe. Ważne jest zatem zwrócenie uwagi na pewne niepokojące objawy, które mogą nasunąć nam podejrzenie choroby nowotworowej. Warto wiedzieć, że podobnie jak we wszystkich nowotworach, wczesne wykrycie daje bardzo duże nadzieje, zarówno co do wyleczenia, jak i przeżycia oraz komfortu funkcjonowania pacjenta. Nie do końca wiadomo, jakie mechanizmy powodują wystąpienie tego nowotworu, lecz podłoża jego powstawania upatruje się w kilku czynnikach ryzyka, wśród których najczęściej wymienia się czynniki żywieniowe- oraz występowanie tzw. stanów przedrakowych.

Czynniki żywieniowe

Udowodniono wzrost liczby zachorowań przy nieprawidłowej diecie, polegającej na spożywaniu dużej ilości produktów konserwowanych, wędzonych i solonych (które mają dużą zawartość azotynów), a co często za tym idzie, jedzenie mniejszej ilości świeżych warzyw i owoców. Innym istotnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu [1,2]. Kolejnym czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia nowotworów żołądka jest infekcja bakterią Helicobacter pylori– który to drobnoustrój powoduje przewlekły stan zapalny błony śluzowej żołądka, a ten z kolei przebudowę (czyli tzw. metaplazję) a później dysplazję nabłonka, którym żołądek jest wyścielony. Podobny mechanizm kancerogenezy występuje u pacjentów po częściowej resekcji żołądka, z niedokrwistością złośliwą lub (bardzo rzadko) chorobą wrzodową [1,3].

Ok. 95 % złośliwych nowotworów żołądka to gruczolakoraki (a więc nowotwory wywodzące się z komórek nabłonka gruczołowego żołądka), pozostałe 5% to chłoniaki, mięsaki, rakowiaki czy też guzy stromalne. Klinicznie nowotwory te dzielimy według tzw. Klasyfikacji Laurena na dwa typy: rozlany oraz jelitowy. Jest to istotny podział, gdyż te grupy różnią się rokowaniem, występowaniem i podłożem rozwoju choroby.

Typ jelitowy rozwija się na podłożu wspomnianych już zmian przedrakowych, charakteryzuje się częstszym występowaniem u mężczyzn oraz lepszym rokowaniem. Umiejscowiony jest obwodowo. Jest nazywany typem epidemicznym, gdyż pojawia się na obszarach o częstym występowaniu tego nowotworu.

Typ rozlany wytwarza się na niezmienionej błonie śluzowej, a rokowanie jest gorsze. Częściej występuje u kobiet, zazwyczaj młodych, w części żołądka położonej bliżej przełyku. Ciekawym faktem jest, że zdarza się częściej u ludzi z grupą krwi A i częściej występuje rodzinnie [1].

Jakie zatem objawy mogą nam sugerować, że mamy do czynienia z rakiem żołądka?

Przede wszystkim są to bóle brzucha umiejscowione w nadbrzuszu, czyli w części jamy brzusznej powyżej linii łączącej dolne brzegi żeber. Najczęściej występują one po posiłkach, na czczo  ustępują. Charakterystyczne jest także, że nie zmniejszają się po często stosowanych przez pacjentów lekach zobojętniających soki trawienne stosowanych w tzw. zgadze lub też wrzodach żołądka. Można zaobserwować utratę masy ciała i apetytu a także uczucie nudności, wymioty, czasem dysfagię (zaburzenia połykania) lub uczucie wstrętu do spożywania potraw mięsnych. Mogą wystąpić zaburzenia oddawania stolca pod postacią stolców smolistych (czyli koloru czarnego), co jest spowodowane krwawieniem z przewodu pokarmowego. Częstym objawem jest anemia, a więc niedokrwistość, również spowodowana krwawieniem z guza.  Pacjent może ją podejrzewać, gdy występują u niego: bladość skóry i spojówek, senność i zmęczenie.

Jak lekarz może rozpoznać, że pacjent ma raka żołądka?

Jednym z badań jest wykonanie zdjęcia RTG górnej części przewodu pokarmowego z kontrastem, który pacjent połyka przed badaniem. Jest to procedura, która służy uwidocznieniu zarysów ścian oraz obrazu błony śluzowej. Jest to jednak badanie wstępne, gdyż pełną diagnozę jak i szczegółowe rozpoznanie histopatologiczne możemy postawić dopiero po wykonaniu badania endoskopowego (tzw. gastroskopii) i pobraniu wycinków do badań ze ścian żołądka. Badanie jest niebolesne, choć często pacjenci oceniają je jako nieprzyjemne, a polega na wprowadzenia przez przełyk do żołądka cienkiego przewodu, na którego końcu jest zainstalowana kamera.

Czasem lekarz może zlecić wykonanie innych, specjalistycznych badań, które mają na celu potwierdzenie diagnozy lub oszacowanie stopnia zaawansowania nowotworu. Do takich uzupełniających metod zaliczamy ultrasonografię (USG) i tomografię jamy brzusznej (KT) lub magnetyczny rezonans jądrowy (NMR).

Leczenie:

Leczeniem z wyboru raka żołądka jest metoda chirurgiczna. Jej rodzaj oraz efekty zależą ściśle od stopnia zaawansowania choroby. Najczęściej jest to całkowita resekcja żołądka, a więc usunięcie go w całości lub resekcja subtotalna, która wiąże się z wycięciem co najmniej 4/5 organu. Operacja jest połączona z regionalną limfadenektomią, co oznacza wycięcie okolicznych węzłów chłonnych. Po resekcji zostaje odtworzona ciągłość przewodu pokarmowego w ten sposób, aby pokarm mógł być przesuwany do jelita mimo braku żołądka. Zostaje wykonane tzw. zespolenie przełykowo–jelitowe oraz wytworzony zostaje zbiornik zastępujący żołądek [1,4].

Gdy stopień zaawansowania nowotworu nie pozwala na wykonanie wyżej opisanej operacji, stosuje się tzw. leczenie paliatywne, a więc zabiegi, które mają poprawić pacjentowi komfort życia.  Operacje takie mają na celu zapobieganie krwawieniom czy też niedrożności przewodu pokarmowego. Zaliczmy do nich np. protezowanie wpustu żołądka (czyli jego początkowej części) lub zespolenie żołądkowo-jelitowe, które pozwala pokarmowi ominąć odźwiernik (czyli część narządu, łącząca go z jelitem). Zapewnia to przepływ pokarmu alternatywna drogą [1].

Chemioterapia– tą metodę również stosujemy w raku żołądka, jednak jako leczenie uzupełniające (czyli po przeprowadzonej operacji) lub przed nią, co ma służyć zmniejszeniu się masy guza przed zabiegiem. Czasem leczenie cytostatykami jest stosowane jako wspomniane już leczenie paliatywne w guzach nieoperacyjnych.

Rokowanie z raku żołądka, jak i w przypadku innych nowotworów, zależy od stopnia zaawansowania, w którym został on wykryty. Oceniamy wskaźnik pięcioletniego przeżycia. I tak wynosi on dla poszczególnych stopni zaawansowania choroby: I - 90%, II - 60-70%, III - 30%, IV – 5% [4].

Inne nowotwory żołądka:

 

Chłoniak żołądka

Jest to niewielka grupa nowotworów (około 4%). Mogą być zlokalizowane wyłącznie w żołądku (wtedy są nazywane pierwotnymi) lub też pochodzić z innego ogniska (chłoniaki uogólnione). Dotyczą w większości osób starszych, głównie mężczyzn. Nowotwory o mniejszym stopniu złośliwości, a zarazem dobrym rokowaniu, wśród których dominuje chłoniak systemu MALT (ang. mucosa associated lymphoid tissue– tkanka chłonna związana z błoną śluzową), stanowią większość (około 80%). Objawy są bardzo podobne do tych, opisywanych przy raku żołądka, jednak częściej mogą występować reakcje ogólne organizmu (wzrost temperatury, chudnięcie, pocenie się, powiększenie węzłów chłonnych) [1]. Leczenie jest odmienne niż w rakach, gdyż polega na radiochemioterapii. Istotna jest usunięcie zakażenia bakterią Helicobacter pylori, która może być odpowiedzialna za wystąpienie chłoniaka typu MALT.

Nowotwór podścieliskowy (GIST– ang. gastrointestinal stroma tumor– żołądkowo jelitowy guz podścieliska)

Ciekawym nowotworem żołądka jest nowotwór podścieliskowy (stromalny), który jest rzadką odmianą mięsaka, czyli nowotworu pochodzenia mezenchymalnego. Są one bardzo rzadkie, gdyż stanowią około 0,2% wszystkich nowotworów przewodu pokarmowego. Jedynie 1/5 ulega zezłośliwieniu. Występuje głównie u osób starszych. Ważne jest, że nowotwory te nie ograniczają się tylko do żołądka, choć ta lokalizacja jest najczęstsza, lecz są charakterystyczne dla całego przewodu pokarmowego (jelito cienkie, grube, przełyk, sieć czy też krezka jelita) [1,5,7]. Przyczynę powstania nowotworu upatruje się w mutacji genu c-kit, który koduje receptor dla jednego z aminokwasów- tyrozyny. Powstaje nadekspresja, czyli nadmierna produkcja receptora.

Dzięki badaniu markerów obecnych na powierzchni komórek guza obecnie diagnostyka GIST jest bardzo precyzyjna, gdyż nowotwory wykazują obecność charakterystycznych markerów, czyli tzw. antygenów, które są unikalne dla danego rodzaju nowotworów.  W tym przypadku jest to CD117 (w ponad 95% przypadków) oraz CD34 (w 60-70%) [3,6]
Leczenie jest chirurgiczne, a w przypadkach nieoperacyjnych stosowany jest lek– imatynib, który blokuje aktywność kinazy tyrozynowej, której mutacja jest odpowiedzialna za powstawanie choroby [7].

Czy zatem mamy wpływ na ewentualny rozwój raka żołądka w naszym organizmie? Jak wynika z przytoczonych faktów, możemy modyfikować wiele naszych przyzwyczajeń, jak nieprawidłowa dieta czy też palenie papierosów. Najważniejsze jest jednak, by przy podejrzeniu chorób układu pokarmowego zgłaszać się jak najszybciej do lekarza w celu dalszej diagnostyki. Pamiętajmy, że każdy nowotwór wcześnie wykryty daje szansę na całkowite wyleczenie.

Literatura:

  1. Kordek R, Jassem J, Krzakowski M, Jeziorski A; Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy; Medical Press; 2003.
  2. La Vecchia, C., Negri, E., Franceschi, S.; Gentile, A.; Family history and the risk of stomach and colorectal cancer; Cancer 70, 50-55; 1992.
  3. Teresa Starzyńska; Molecular Epidemiology of Gastric Cancer; Dig. Dis 2007; 25:222–224
  4. Krzakowski M [red]; Onkologia kliniczna, t I i II;wyd. Borgis; 2001.
  5. Stachura J., Limon J., Ruka W. i wsp.; GIST-nowotwory podścieliskowe (stromalne) przewodu pokarmowego; Wyd.2; Gdańsk ;Via Medica
  6. Plaat B.E., Hollema H., Molenaar W.M., et al.; Soft tissue leiomyosarcomas and malignant gastrointestinal stromal tumors: differences in clinical outcome and expression of multidrug resistance proteins; J. Clin Oncol; 2000; 18:3211-3220
  7. Cichoz-Lach H, Kasztelan-Szczerbińska B, Słomka M. Gastrointestinal stromal tumors: epidemiology, clinical picture, diagnosis, prognosis and treatment; Pol Arch Med Wewn; 2008 Apr; 118(4):216-21; Review.

Powiązane materiały dotyczą: raka płuca, raka piersi nowotworowych komórek macierzystych, immunoterapii w leczeniu czerniaka, wykorzystaniu bakterii w zwalczaniu nowotworów oraz wirusoterapii w leczeniu nowotworów.

ISSN 1689-7730