Rak płuca07.07.2009

autor: lek. Sebastian Woźniak
Zakład Immunologii Nowotworów WCO w Poznaniu, Oddział Chemioterapii WCO w Poznaniu
słowa kluczowe: nowotwór, leczenie, diagnostyka, płuco

Epidemiologia

Rak płuca jest najczęstszą przyczyną zgonów wśród nowotworów złośliwych w Polsce. Rocznie wykrywa się około 20 tysięcy nowych przypadków, przy czym mężczyźni chorują pięciokrotnie częściej. Choroba występuje zwykle po 40-tym roku życia, a szczyt zapadalności przypada na wiek 70 lat.[1]

Przyczyny

Najważniejsza przyczyną raka płuc jest palenie tytoniu. Nałóg ten odpowiada za 90% zachorowań u mężczyzn i około 80% zachorowań kobiet. Pozostałe przyczyny to uszkodzenia płuc przez azbest, związki arsenu, radon, chrom lub nikiel.[1] W ostatnich latach wykryto wiele zaburzeń genetycznych, które chociaż same nie są przyczyną rozwoju nowotworu, to jednak przy istniejącym nałogu nikotynowym zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju raka.[2]

Objawy

Wczesny rak płuca jest najczęściej bezobjawowy. Tkanka płuca nie jest unerwiona czuciowo, więc nie ma bólu mogącego skłonić pacjenta do wizyty u lekarza. Kaszel u większości palaczy występuje z powodu przewlekłej choroby obturacyjnej płuc. Niepokojąca może być zmiana charakteru dotychczasowego kaszlu. Bardzo rzadko pojawia się krwioplucie. Mogą również wystąpić płatowe zapalenia płuc i nawracające infekcje. Te objawy mogą już świadczyć o guzie zatykającym oskrzela i tym samym upośledzającym wentylację danego fragmentu tkanki płucnej. Dalsze powiększanie się nowotworu może doprowadzić do wystąpienia duszności, zaburzeń połykania, nacieku ścian klatki piersiowej (wtedy dopiero pojawia się ból) lub nerwu krtaniowego wstecznego (pojawia się chrypka).

W kolejnym stadium zaawansowania raka płuca pojawiają się przerzuty do narządów odległych– w tym przypadku przede wszystkim do kości, wątroby, mózgu i nadnerczy.

Rakowi płuca mogą towarzyszyć objawy charakterystyczne dla innych jednostek chorobowych. Występują w przypadku dużego zaawansowania zmian nowotworowych, a ich przyczyną jest wydzielanie przez komórki guza hormonów i cytokin. Są to tzw. zespoły paranowotworowe.

Diagnostyka

Rak płuca jest najczęściej wykrywany przypadkowo na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej, wykonywanym w ramach badań kontrolnych lub z powodu niespecyficznych dolegliwości– kaszlu, zapalenia płuc. Obawy budzi przede wszystkim tzw. „cień okrągły” widoczny na zdjęciu. Dalsza diagnostyka obejmuje zwykle tomografię komputerową (określenie wielkości i rozległości zmian, obecność przerzutów odległych lub do regionalnych węzłów chłonnych), bronchoskopię (sprawdzenie czy zmiana znajduje się w oskrzelach czy poza nimi, możliwość pobrania wycinka do badań) lub PET/CT (pozytronowa emisyjna tomografia połączona z tomografią komputerową), która to metoda pozwala wykryć w obrębie ciała wszystkie ogniska nowotworu lub jego przerzuty większe niż 7 mm. Ze względu na koszty, niewielką ilość aparatów PET w naszym kraju i ograniczone wskazania refundowane przez NFZ jest to metoda najrzadziej stosowana.

Najważniejszą częścią diagnostyki raka płuca jest określenie charakteru zmiany. Zależy od tego rokowanie i sposób leczenia pacjenta. Do badania histopatologicznego niezbędny jest fragment zmiany pobrany podczas bronchoskopii, w trakcie biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej (BAC), podczas zabiegów wideotorakoskopii lub torakotomii.
Typ raka płuca

Są cztery podstawowe typy raka płuca. Zasadniczo dzielone są na dwie grupy, charakteryzujące się odmienną agresywnością choroby, jej wrażliwością na leczenie, rokowaniem dla pacjenta i sposobem leczenia.

Rak drobnokomórkowy (SCLS, ang. small-cell lung cancer)– ok. 15% przypadków raka płuc.

Rozwija się bardzo szybko i szybko daje przerzuty, w związku z tym głównymi sposobami leczenia są chemioterapia i radioterapia. W zależności od zaawansowania zmian wyróżniamy postać ograniczoną choroby (LD, ang. limited disease) oraz postać rozległą (ED, ang. extensive disease).

Rak niedrobnokomórkowy (NSCLC, ang. non-small cell lung cancer)– ok. 85% przypadków raka płuc.

Wyróżniamy tu trzy typy histologiczne: rak płaskonabłonkowy, rak gruczołowy i rak wielokomórkowy. U palaczy najczęstszy jest rak płaskonabłonkowy, a u osób niepalących– gruczołowy. Podstawą terapii jest chirurgia. Są wyróżniane cztery (I-IV) stadia zaawansowania zmian w zależności od wielkości zmiany, zajęcia węzłów chłonnych i obecności przerzutów odległych.

Leczenie

Rak drobnokomórkowy

Komórki tego nowotworu są wrażliwe na chemioterapię, jednak po paru kursach wykazują nabytą oporność. Dlatego podstawa terapii jest równoczesne stosowanie chemio- i radioterapii. Możliwość wyleczenia istnieje przede wszystkim w postaci ograniczonej. U 20% chorych uzyskuje się 3-letnie przeżycia. Niestety średnia długość życia wynosi 18-24 miesięcy. W postaci rozległej stosuje się chemioterapię pozwalająca uzyskać przedłużenie życia do ok. 12 miesięcy. Radioterapia jest stosowana jedynie paliatywnie.

Rak niedrobnokomórkowy

O sposobie leczenia decyduje stopień zaawansowania choroby nowotworowej. Do stopnia IIIA stosuje się leczenie chirurgiczne. Udowodniono naukowo, że w stopniu II i IIIA dodatkowe korzyści może przynieść pacjentom pooperacyjna chemioterapia. Wyjątkiem są sytuacje, w których wykryto u pacjenta mutację w genie KRAS, lub nadekspresja genu ERCC1 lub BRCA1. W stopniu IIIB stosowane jest połączenie chemio- i radioterapii, w stopniu IV już tylko paliatywna chemioterapia.

Nowe możliwości leczenia dają leki ukierunkowane molekularnie. Dotychczas korzyści stwierdzono podczas stosowania chemioterapii z  Bewacyzumabem– humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym  skierowanym przeciwko czynnikowi wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF, ang. vascular endothelial growth receptor) i zaburzającym wytwarzanie nowych naczyń krwionośnych odżywiających komórki guza.[3,4] Istnieją też przesłanki mówiące, że u pewnych pacjentów skuteczny może być erlotynib– inhibitor kinazy tyrozynowej.[3]

Literatura:

  1. Kordek R i in. „Onkologia” Via Medica, wydanie drugie, 2004
  2. Herbst RS i in. „Lung cancer” N Eng J Med 2008; 359: 1367-1380
  3. Kowalski MD “Farmakologiczne leczenie nowotworów układu oddechowego”– wykład, Warszawa 2008
  4. Kerbel RS „Cancer angiogenesis” N Eng J Med 2008; 358: 2039-2049

Przeczytaj również artykuły o raku żołądka, raku piersi powodowanym przez mutację w genie BRCA1, nowotworowych komórkach macierzystych, immunoterapii w terapii czerniaka, wirusoterapii w leczeniu nowotworów i wykorzystaniu bakterii w zwalczaniu nowotworów.

ISSN 1689-7730