Nagroda Nobla z Chemii07.11.2009

autor: Tomasz Woźniak
słowa kluczowe: nobel, RNA, rybosom

Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w tym roku otrzymali Ada E. Yonath, Thomas A. Steitz oraz Venkatraman Ramakrishnan za rozwiązanie struktury przestrzennej rybosomu.

Rybosom jest jedną z kluczowych maszyn molekularnych w komórce. Jego rola polega na odczytywaniu kodu genetycznego zawartego w mRNA (który został przepisany z DNA) i wytwarzaniu na jego podstawie kodowanych białek. Można powiedzieć, że język nukleotydów jest na rybosomie tłumaczony na język aminokwasów. Proces ten jest złożony. Najpierw mała podjednostka rybosomu przyłącza się do cząsteczki mRNA, odnajduje miejsce inicjacji translacji. Tam przyłącza się duża podjednostka i razem rozpoczynają syntezę białek. W procesie tym w obrębie rybosomu do matrycy przyłączane są cząsteczki aminoacylo-tRNA, których sekwencja pętli antykodonowej jest komplementarna do sekwencji matrycy. Po drugiej stronie cząsteczki tRNA znajduje się aminokwas, który w przypadku zgodności sekwencji jest przyłączany do rosnącej cząsteczki białka. Następnie tRNA wraz z matrycą są przesuwane i proces zaczyna się od początku.

Rozwiązanie struktury rybosomu jest bardzo ważne z punktu widzania medycyny, gdyż wiele obecnie istniejących antybiotyków (np. antybiotyki aminoglikozydowe) opiera swe działanie na blokowaniu miejsc aktywnych rybosomów, w ten sposób zapobiegając rozwojowi mikroorganizmów (rybosomy prokariotyczne różnią się od eukariotycznych, wobec czego możemy uzyskać selektywne działanie leków). Rozwiązanie struktury pozwala na projektowanie nowych antybiotyków, co jest szczególnie istotne ze względu na pojawiające się doniesienia o oporności różnych szczepów bakteryjnych na istniejące antybiotyki. Część z projektowanych w ten sposób leków wkracza obecnie w etap badań klinicznych.

Źródło:

http://nobelprize.org

ISSN 1689-7730