Zespół chronicznego zmęczenia a rak prostaty, czyli o wirusie XMRV.07.12.2009

autor: Tomasz Woźniak
słowa kluczowe: nowotwór, wirus, XMRV, zespół chronicznego zmęczenia, rak prostaty

Z pozoru zespół chronicznego zmęczenia i rak prostaty nie mają ze sobą wiele wspólnego. Jednak w 2006 roku pojawił się artykuł opisujący odkrycie nowego retrowirusa wykrytego z użyciem metody RT PCR u chorych na raka prostaty [1], a w 2009 roku artykuł opisujący powiązanie tego wirusa z zespołem chronicznego zmęczenia (ang. chronic fatigue syndrome) [2].

Dziedziczny rak prostaty (ang. Hereditary Prostate Cancer)

Rak prostaty jest najczęstszym nowotworem i zajmuje drugie miejsce pod względem liczby zgonów u mężczyzn. Na jego powstanie wpływa wiele czynników, poczynając od diety czy androgenów, a na czynnikach genetycznych i środowiskowych kończąc. Wśród czynników genetycznych występują mutacje w obrębie genu HPC1 i powiązanego z nim genu rybonukleazy L (ang. ribonuclease L). Rybonukleaza L jest odpowiedzialna za przecinanie jednoniciowych cząsteczek RNA. Jest to jeden ze sposobów walki komórki z wirusami RNA. Skłoniło to naukowców do sprawdzenia, czy nie ma to związku z obecnością jakiegoś wirusa. U czterdziestu procent osób posiadających mutacje w obu allelach genu rybonukleazy stwierdzono obecność nieznanego do tej pory retrowirusa, któremu nadano nazwę XMRV [1].

Zespół chronicznego zmęczenia

Choroba ta obejmuje wiele narządów całego ciała i występuje u 0,4-1 procenta populacji [3]. Jej przyczyną może być wiele patogenów. U pacjentów chorych na tą dolegliwość izolowano między innymi wirus Epsteina-Barr, enterowirusy, parvowirusa B19, herpeswirusy, Coxiella burnetii czy Chlamydia pneumoniae [2,3]. W chorobie tej często obserwowano podwyższoną aktywność wrodzonego systemu odpornościowego i obniżoną liczbę komórek „natural killers” [2]. Ponieważ podobnie jak ma to miejsce w raku prostaty, choroba ta jest powiązana z zaburzeniami funkcjonowania genu rybonukleazy L- przeprowadzono badania, które wykazały obecność genu gag wirusa u 67 procent osób cierpiących na zespół chronicznego zmęczenia. Wśród zdrowych osób tylko u niecałych 4 procent wykryto obecność retorwirusowego genu.

Wirus XMRV

Wirus XMRV (ang. xenotropic murine leukemia virus-related virus), podobnie jak wirus HIV, należy do retrowirusów, czyli wirusów, które informację genetyczną przechowują zapisaną w postaci RNA, a w komórce gospodarza dokonują jej przepisania na DNA z użyciem enzymu odwrotnej transkryptazy. Wirus ten jest silnie spokrewniony z wirusem MuLV (ang. xenotropic murine leukemia viruse). Niemniej wirus ten nadal stanowi zagadkę. Mimo wykrycia tego wirusa u chorych na nowotwór prostaty i zespół chronicznego zmęczenia, nie ma pewności, że ten wirus jest ich przyczyną. Przykładowo analizy przeprowadzone u chorych na raka prostaty na terenie Niemiec nie wskazywały na obecność wirusa [4]. Badania wykazały również, że wirus selektywnie wybiera miejsca w DNA, w których ulega integracji z genomem gospodarza [5]. Są to miejsca inicjacji transkrypcji, tak zwane „wyspy CpG” czy regiony  bogate w geny. Ponadto w komórkach raka prostaty wirus ulega integracji w miejscach, które odpowiadają za powstanie nowotworów.

Odkrycie tego wirusa nastąpiło stosunkowo niedawno, w związku z czym dysponujemy jedynie niewielkim zbiorem danych i trudno wysuwać szersze wnioski. Niemniej znając zdolność retrowirusów do szybkich mutacji (np. u wirusa HIV) i wymykania się terapiom można się spodziewać, że stworzenie skutecznego leku przeciw XMRV będzie trudnym zadaniem.

Literatura:

  1. Urisman A, Molinaro RJ, Fischer N, Plummer SJ, Casey G, Klein EA, Malathi K, Magi-Galluzzi C, Tubbs RR, Ganem D, Silverman RH, DeRisi JL.; Identification of a novel Gammaretrovirus in prostate tumors of patients homozygous for R462Q RNASEL variant; PLoS Pathog. 2006 March;2(3):e25
  2. Lombardi VC, Ruscetti FW, Das Gupta J, Pfost MA, Hagen KS, Peterson DL, Ruscetti SK, Bagni RK, Petrow-Sadowski C, Gold B, Dean M, Silverman RH, Mikovits JA.; Detection of an infectious retrovirus, XMRV, in blood cells of patients with chronic fatigue syndrome; Science. 2009 Oct 23;326(5952):585-9
  3. L.D. Devanura, J.R. Kerr; Chronic fatigue syndrome; Journal of Clinical Virology, 2006 Nov 37(3):139-50
  4. Hohn O, Krause H, Barbarotto P, Niederstadt L, Beimforde N, Denner J, Miller K, Kurth R, Bannert N.;
    Lack of evidence for xenotropic murine leukemia virus-related virus(XMRV) in German prostate cancer patients; Retrovirology. 2009 October 16;6:92
  5. Kim S, Kim N, Dong B, Boren D, Lee SA, Das Gupta J, Gaughan C, Klein EA, Lee C, Silverman RH, Chow SA.;
    Integration site preference of xenotropic murine leukemia virus-related virus, a new human retrovirus associated with prostate cancer; J Virol. 2008 October;82(20):9964-77

Przeczytaj również artykuły o raku żołądka, raku płuca, raku piersi powodowanym przez mutację w genie BRCA1, nowotworowych komórkach macierzystych, immunoterapii w terapii czerniaka, wirusoterapii w leczeniu nowotworów i wykorzystaniu bakterii w zwalczaniu nowotworów.

ISSN 1689-7730