O produkcji szczepionek przeciw grypie słów kilka 07.01.2010

autor: Katarzyna Szatkowska
słowa kluczowe: grypa, wirus, przeciwciało, biotechnologia, szczepionka

strzykawka

W ostatnim czasie, w środkach masowego przekazu często pojawia się informacja o ograniczonych możliwościach produkcyjnych szczepionek na grypę. Rodzi się  tym samym pytanie z czego owe ograniczenia wynikają. Powodów jest kilka. Mowa nie tylko o długotrwałym etapie badań, ale także samej technologii wytwarzania.

Szczepionka przeciwko grypie to mieszanina trzech szczepów wirusa grypy, które zostały inaktywowane tak, by po podaniu szczepionki wywołały odpowiedź immunologiczną ze strony gospodarza, nie mogąc jednak się w jego organizmie namnażać (czyli wywołać choroby).

Są stosowane dwie metody namnażania wirusa:

W kurzych zarodkach

Tradycyjnie szczepionki na grypę produkowane są w zapłodnionych jajach kurzych. Jedenaście dni po zapłodnieniu trzy szczepy wirusa grypy zostają wstrzyknięte do jaja. Atakują one zarodek i dzięki jego tkankom mogą się namnażać. Następnie skorupki zostają rozbite, wirus oczyszczony, inaktywowany i zamknięty w fiolce. Do wyprodukowania szczepionki dla jednej osoby potrzeba aż trzech jaj, a sam proces trwa przynajmniej 6 miesięcy.

W kulturach tkankowych

Alternatywny sposób produkcji szczepionek na grypę opiera się na wykorzystaniu kultur tkankowych. Mimo iż został on opisany już w latach 90-tych, wciąż pozostaje w fazie raczej eksperymentalnej i nie jest szeroko wykorzystywany. Opracowanie dokładnej technologii produkcji wymaga bowiem sporo czasu i nastręcza trudności związanych zarówno z wydajnością, jak i standaryzacją czy walidacją. Jednakże w tym przypadku zwiększenie skali jest stosunkowo łatwiejsze, a czas wytwarzania krótszy. Ponadto tego rodzaju szczepionki mogą być stosowane u osób z alergią na białko jaja.

Bez względu na zastosowaną  technologię, produkcja szczepionek przeciwko wirusowi grypy musi trwać. Wyjaśnia to poniższy schemat, obrazujący etapy tworzenia szczepionki sezonowej w czasie.

1. Wybór szczepów (styczeń-marzec).

Skład szczepionek przeciw grypie powinien być aktualizowany każdego roku, gdyż wirus bardzo szybko się zmienia. W związku z tym, grupa specjalistów z WHO wybiera corocznie trzy szczepy wirusa grypy, które prawdopodobnie będą przeważały w populacji w danym sezonie.

Producenci zobowiązani są wytwarzać swoje preparaty zgodnie z podanymi rekomendacjami. 

2. Namnażanie szczepów (styczeń - lipiec).

Wskazane szczepy (każdy szczep osobno) zostają namnożone w kurzych zarodkach bądź liniach komórkowych.

Koncerny farmaceutyczne starają  się przewidzieć jakie szczepy będą panować nadchodzącej jesieni i czasem rozpoczynają produkcję wirusa wcześniej. 

3. Oczyszczanie i testowanie (czerwiec - sierpień).

Namnożony wirus jest oczyszczany i inaktywowany, a rekomendowane szczepy łączone są w jedną szczepionkę. Zwykle dodaje się też adjuwant, czyli substancję wzmacniającą odpowiedź immunologiczną pacjenta. Na tym etapie należy również sprawdzić jaka dawka szczepionki jest niezbędna, by wywołać ochronę przed chorobą.

4. Pakowanie (lipiec - grudzień).

5. Dystrybucja (sierpień - listopad).

6. Szczepienie (od października).

Tegoroczne szczepionki przeciw grypie chronią przed szczepami wirusa A/H1N1, A/H3N2, B. Jednakże  nie są one skuteczne wobec nowego, zmienionego szczepu grypy A/H1N1 tzw. świńskiej grypy.

Należało w związku z tym wyizolować nowy wirus i namnożyć go w ten sam sposób jak dotychczasowy szczep sezonowy. Problem jednak w tym, że nie ma czasu na przeprowadzenie całego szeregu badań klinicznych. Europejska Agencja Leków zdecydowała się jednak warunkowo dopuścić szczepionkę pandemiczną do użycia, zakładając, że wyniki będą podobne jak w przypadku wcześniejszych formulacji.

Powiązane tematy: Czym się różni grypa świńska od ludzkiej, Co oznacza H i N

Literatura

  1. World Health Organization “Influenza Fact Sheet” http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs211/en/index.html
  2. Trivalent MDCK cell culture-derived influenza vaccine Optaflu (Novartis Vaccines).Expert Rev Vaccines. 2009 Jun;8(6):679-88.

ISSN 1689-7730