AMD - Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem07.09.2015

autor: Małgorzata Szeląg
Zakład Genetyki Molekularnej Człowieka, Wydział Biologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza
słowa kluczowe:

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD, ang. Age-related Macular Degeneration) jest przewlekłą chorobą oczu polegającą na postępującym uszkodzeniu centralnej części siatkówki – plamki żółtej. AMD dotyka najczęściej osoby po 50-tym roku życia i prowadzi do pogorszenia, ubytków oraz zaniku widzenia centralnego, czego konsekwencją jest całkowita ślepota. AMD występuje w dwóch postaciach – suchej (pierwotnej) i wysiękowej (wtórnej).

Suche zwyrodnienie plamki żółtej

Suche zwyrodnienie plamki żółtej jest przewlekłą chorobą oczu, która powoduje utratę wzroku w centrum pola widzenia. Suche AMD charakteryzuje pogarszanie się stanu plamki żółtej, która znajduje się w centralnej części siatkówki. Jest to bardziej powszechny z dwóch typów związanego z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej. Drugi typ – postać wysiękowa - charakteryzuje się rozwijaniem pod siatkówką w tylnej części oka dodatkowych naczyń krwionośnych, co powoduje wyciek krwi i płynu do plamki żółtej. Suche AMD może pogorszyć jakość życia, powodując niewyraźne widzenie centralne lub martwy punkt w polu widzenia centralnego. Wyraźne widzenie centralne jest niezbędne do wielu codziennych zadań, takich jak czytanie, prowadzenie i rozpoznawanie twarzy.

Objawy

Objawy suchego AMD rozwijają się zazwyczaj stopniowo. Można zauważyć następujące zmiany widzenia:

  • potrzeba jaśniejszego światła podczas czytania lub wykonywania pracy wymagającej bliskiej odległości,
  • zwiększenie trudności z przystosowaniem się do słabego oświetlenia, na przykład podczas wchodzenia do pomieszczenia z przytłumionym światłem np. restauracji,
  • zwiększenie rozmycia drukowanych wyrazów,
  • zmniejszenie nasilenia lub jasności kolorów,
  • trudności z rozpoznawaniem twarzy,
  • stopniowy wzrost zmętnienia centralnej lub ogólnej wizji,
  • zniekształcone widzenie centralne,
  • rozmazana lub martwa plamka w centrum pola widzenia,
  • halucynacje z geometrycznych kształtów i ludzi, w przypadku zaawansowanego zwyrodnienia plamki

Suche zwyrodnienie plamki żółtej może rozwijać się na jednym lub obu oczach. Jeśli tylko jedno oko jest naruszone, można nie zauważyć żadnych zmian w wizji, ponieważ zdrowe oko będzie rekompensować zaburzenia wizji w słabym oku.

Przyczyny

Dokładna przyczyna suchego zwyrodnienia plamki żółtej nie jest znana, ale stan chorobowy rozwija się wraz z wiekiem. W miarę starzenia się oczu plamka żółta - tkanka położona w centrum siatkówki staje się coraz cieńsza a w ostateczności może ulec zanikowi.

Czynniki ryzyka

Czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia suchego zwyrodnienia plamki żółtej to:

  • Wiek - ryzyko zwyrodnienia plamki rośnie wraz z wiekiem, zwłaszcza po 50 roku życia. AMD występuje najczęściej u osób starszych niż 65 lat.
  • Historia rodziny związana z chorobami oczu - jeśli ktoś inny z rodziny miał zwyrodnienie plamki żółtej, osoba jest bardziej narażona na rozwój choroby.
  • Rasa - zwyrodnienie plamki żółtej jest bardziej powszechne u osób rasy białej niż innych ras.
  • Palenie - palenie papierosów zwiększa ryzyko rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej.
  • Otyłość - mając poważnie nadwagą zwiększa się szansę, że wczesne lub pośrednie suchego zwyrodnienia plamki żółtej będzie postępować do cięższej postaci choroby.
  • Niezdrowa dieta - nieodpowiednia dieta, która zawiera mało owoców i warzyw może zwiększyć ryzyko zwyrodnienia plamki żółtej.
  • Choroby sercowo-naczyniowe - osoby, które cierpią na schorzenia serca i naczyń krwionośnych (choroby układu krążenia), mogą być bardziej narażone na zwyrodnienie plamki żółtej.
  • Podwyższony poziom cholesterolu - Podwyższony poziom cholesterolu również może być związane z wyższym ryzykiem wystąpienia zwyrodnienia plamki żółtej.

Komplikacje - Progresja do wysiękowego AMD

W każdej chwili suche zwyrodnienie plamki żółtej może przejść do postaci wysiękowej, co powoduje szybką utratę wzroku. Lekarz nie jest w stanie przewidzieć, czy pacjent rozwinie postać wysiękową AMD. Nawet u osób z suchym zwyrodnieniem plamki żółtej może dojść do wystąpienia poważnej utraty wzroku.

Testy i diagnostyka

Lekarz powinien przeprowadzić kompleksowe badanie oczu oraz dowiedzieć się czy w rodzinie pacjenta nie było przypadków AMD. W celu stwierdzenia suchego AMD można  przeprowadzić kilka testów, w tym:

  • Badanie (wziernikowanie) dna oka. Okulista zbada dno oka szukając cętkowaneo wyglądu, które jest spowodowane przez druzy - żółte osady, które tworzą się pod siatkówką u osób ze zwyrodnieniem plamki. W trakcie badania okulista wprowadza krople do oczu rozszerzające źrenice i używa specjalnego przyrządu do badania dna oka.
  • Test Amslera (zaburzeń centralnej wizji). Podczas badania oczu, lekarz może użyć siatki Amslera do badania wad w centrum pola widzenia. Przy  zwyrodnieniu plamki żółtej, niektóre z prostych linii w sieci są wyblakłe, uszkodzone lub zniekształcone.
  • Angiografia fluoresceinowa. Podczas angiografii oka, lekarz wstrzykuje kolorowy barwnik (fluoresceinę) do żyły łokciowej. Barwnik wędruje do i uwidacznia naczynia krwionośne w oku. Specjalny aparat wykonuje serię zdjęć naczyń krwionośnych w oku jak barwnik przez nie wędruje. Badanie pozwala na uwidocznienie krążenia w naczyniach siatkówki i pośrednio błony naczyniowej oraz umożliwia ocenę stanu nabłonka barwnikowego  i naczyń krwionośnych siatkówki, które nie są widoczne w trakcie wziernikowania dna oka. W prawidłowych warunkach naczynia siatkówki nie przepuszczają substancji krążących wraz z krwią, także fluoresceiny.
  • Koherentna tomografia optyczna (OCT). Ten nieinwazyjny test obrazowania wyświetla szczegółowe przekrojowe obrazy siatkówki. Badanie identyfikuje te obszary siatkówki gdzie następuje przerzedzenie, zgrubienie lub obrzęk. Są one spowodowane nagromadzeniem płynu przeciekającego przez naczynia krwionośne w siatkówce i pod nią. W dodatku do jego wartości początkowej oceny stanu siatkówki, OCT jest często stosowane w celu monitorowania reakcji siatkówki do leczenia zwyrodnienia plamki żółtej.

Ustalenie stadium suchego zwyrodnienia plamki żółtej

Suche zwyrodnienie plamki jest podzielone na trzy etapy oparte na progresji uszkodzenia oka:

  • Wczesne stadium: na początku degeneracji plamki żółtej lekarz może wykryć kilka małych druzów lub kilka średnich pod siatkówką w jednym lub obu oczach. Ogólnie rzecz biorąc, nie występują jakiekolwiek utraty wzroku w najwcześniejszym stadium.
  • Pośrednie stadium: lekarz wykrywa dużą liczbę średnich druzów lub jeden albo więcej dużych druzów w jednym lub obydwu oczach. Na tym etapie również można nie mieć objawów, jednak centralny obraz jest zamazany lub może być konieczne dodatkowe oświetlenie do czytania.
  • Zaawansowane stadium: W zaawansowanym AMD lekarze wykrywają kilka dużych druzów, jak również szeroki podział komórek w plamce żółtej. Występuje dobrze zdefiniowany obszar rozmycia w centralnym polu widzenia, które może stopniowo rosnąć.

Leczenie

Leczenie nie może odwrócić skutków suchego AMD, ale nie oznacza to całkowitej utraty wzroku. Suche zwyrodnienie plamki żółtej zazwyczaj rozwija się powoli, a wiele osób może
prowadzić względnie normalne, produktywne życie, zwłaszcza jeśli tylko jedno oko jest naruszone. Lekarz może zalecić roczne kontrole oczu, aby zobaczyć czy choroba postępuje.
Zwiększone spożycie witamin
Według badań przeprowadzonych przez amerykański National Eye Institute (NEI) biorąc preparaty zawierające duże dawki witamin antyoksydacyjnych i cynku można zmniejszyć progresję suchej postaci AMD do utraty wzroku. W badaniach NEI stosowano preparaty, które obejmowały:

  • 500 mg witaminy C
  • 400 IU (jednostek międzynarodowych) witaminy E
  • 15 mg -karotenu (często jako witaminy A - do 25 000 IU)
  • 80 mg cynku (tlenek cynku)
  • 2 mg miedzi (w postaci tlenku miedzi)

Badania wykazały, że stosując tą specyficzną kombinację witamin nie można wyleczyć poważnej utraty wzroku, ale można zmniejszyć ryzyko utraty wzroku u osób z zwyrodnieniem plamki żółtej w pośrednim stadium. Jeśli stadium zaawansowane zwyrodnienia plamki żółtej występuje w jednym oku, to połączenie witamin może zmniejszyć ryzyko rozwoju utraty wzroku w drugim oku. Ale dla osób z wczesnym stadium suchego zwyrodnienia plamki żółtej, nie wykazano, że te witaminy zapewniają korzyści.

Niektóre suplementy i witaminy mogą dawać powikłania i zagrożenia zdrowia. Należy poinformować lekarza, jeśli pacjent pali lub palił w przeszłości, ponieważ suplementy z β-karotenem są związane z większym ryzykiem wystąpienia raka płuc u palaczy. β-karoten może również zwiększać ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej. Ponadto, wysokie dawki witaminy E mogą zwiększać ryzyko wystąpienia niewydolności serca i innych zaburzeń.

Lekarz może również zalecić zmiany w stylu życia, włączając do diety więcej owoców i warzyw, które zawierają wskazane witaminy i minerały. Naukowcy nadal badają korzyści wynikające z przyjmowania kwasów tłuszczowych omega-3 i luteiny u osób ze zwyrodnieniem plamki żółtej.

Wszczepienie soczewki teleskopowej w jednym oku

Dla niektórych osób z zaawansowanym zwyrodnieniem plamki żółtej w obu oczach, jedną z opcji poprawy wzroku może być wszczepienie implantu z obiektywem teleskopowym w jednym oku. Obiektyw teleskopowy, który wygląda jak mała plastikowa rurka, wyposażony jest w soczewki powiększające pole widzenia. Implant z obiektywem teleskopowym może poprawić zarówno widzenie z bliska oraz na odległość.

ISSN 1689-7730