Atypowa mononukleoza zakaźna z leukopenią07.02.2016

autor: Małgorzata Szeląg
Zakład Genetyki Molekularnej Człowieka, Wydział Biologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza
słowa kluczowe:

Wirus Epsteina-Barra (EBV, ang. Epstein-Barr virus) jest jednym z najbardziej powszechnych wirusów, wywołujących infekcje u człowieka. W ciągu pierwszych 5 lat życia dziecka pierwotne zakażenie EBV jest zazwyczaj bezobjawowe, ale gdy wystąpi w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, powoduje mononukleozę zakaźną u 35% do 50% pacjentów. Gorączka, wysiękowe zapalenie gardła, powiększenie węzłów chłonnych, powiększenie śledziony i limfocytoza (zwiększenie liczby limfocytów we krwi obwodowej) to najczęstsze objawy tej choroby (1).

U niektórych pacjentów mononukleoza zakaźna ma bardzo nietypowy przebieg, gdzie w badaniu morfologii krwi obserwujemy leukopenię (gwałtowny spadek ogólnego poziomu leukocytów we krwi obwodowej poniżej 4000/μl) z limfopenią (zmniejszenia liczby limfocytów we krwi obwodowej poniżej 1000/μl). Niejednokrotnie prowadzi to do błędnej diagnozy wykluczającej mononukleozę zakaźną. Podstawowym kryterium laboratoryjnym w diagnostyce mononukleozy jest leukocytoza z limfocytozą, a wśród limfocytów ponad 400 (>10%) limfocytów atypowych w 1 mm3 oraz obecność przeciwciał anty-EBV. W praktyce lekarskiej to właśnie obecność limfocytozy jest głównym czynnikiem kontynuowania diagnostyki w kierunku mononukleozy (2).

W ogólnodostępnej literaturze medycznej niewiele można znaleźć informacji o przebiegu, diagnostyce i leczeniu mononukleozy zakaźnej z leukopenią. W 2010 roku lekarze Gianfranco Fusilli i Giuseppe Merico z Complex Operative Unit of Paediatrics, „SS Annunziata” Hospital, Taranto we Włoszech opisali przypadek 15-letniego chłopca przyjętego do szpitala z gorączką (39°C) i bólem gardła. Poza tym chłopiec nie wykazywał żadnych objawów klinicznych. Początkowa pełna morfologia krwi wykazała normalną hemoglobinę (14 g/dl), łagodną trombocytopenię (płytki krwi w liczbie 75 x 109/l) i leukopenię z względną limfopenią (białe krwinki 2,7 x 109/l: 1.79 neutrofile, 0.45 limfocyty, 0.25 monocyty). Ręczny rozmaz krwi obwodowej ujawnił obecność aktywowanych limfocytów. Dodatkowo stwierdzono wysoki poziom dehydrogenazy mleczanowej (LDH), podwyższone OB i CRP. Serologia EBV wykazała obecność przeciwciał (Ig) M przeciwko antygenowi kapsydu wirusa Ebsteina-Barra (EBV-VCA) oraz przeciwciał IgG EBV-VCA, natomiast brak przeciwciał anty-Epstein-Barr antygenu jądrowego (EBNA). Przeciwciała IgM i IgG przeciwko adenowirusowi (ADV) były pozytywne. Testy na przeciwciała IgM i IgG wirusa grypy typu A i B, wirusa paragrypy, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, parwowirusa B-19; markery wirusowego zapalenia wątroby typu A, B, C; serologia wirusa Coxsackie; zespół TORCH i test Widal-Wright były negatywne. USG jamy brzusznej oraz zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej były w normie. Pacjent został wypisany ze szpitala po 11 dniach pobytu, w trakcie którego doszło do samoistnego unormowania poziomu białych krwinek, płytek krwi i markerów stanu zapalnego. Jak dotąd jest to jeden z nielicznych opisów atypowej mononukleozy zakaźnej z leukopenią, zawierający tak szeroko przeprowadzoną diagnostykę kliniczną (1).

Podobnie jak w przypadku typowej odmiany pacjenci chorzy na mononukleozę zakaźną z limfopenią są leczeni objawowo (leki przeciwgorączkowe, uzupełnianie płynów). Dodatkowo lekarz może podać pomocnicze leki immunomodelujące np. thymosine i isoprinosine, które przyspieszają powrót liczby limfocytów do normy (2).

W klasycznym przebiegu mononukleozy zakaźnej powikłania są stosunkowo rzadkie, a jeśli już wystąpią mają charakter hematologiczny. Najczęstszym powikłaniem jest łagodna małopłytkowość (25-50% pacjentów). Niedokrwistość natomiast występuje u 14% pacjentów. Limfopenia w przebiegu mononukleozy zakaźnej jest bardzo rzadka, ale prowadzi do poważnych powikłań (2). Janeczko opisał trwałą limfopenię w 45% przypadków po mononukleozie zakaźnej (3). Ciężka neutropenia (obniżenie liczby granulocytów obojętnochłonnych poniżej 1500/μl) i bardzo rzadko pancytopenia (niedobór erytrocytów, leukocytów i trombocytów), może powstać nawet do kilku tygodni po zachorowaniu na mononukleozę.

Literatura:

  1. Fusilli G, Merico G. Atypical infectious mononucleosis with leukopenia. Acta Paediatr 2010;99: 1114-1116.
  2. Bar RS, Adlard J, Thomas FB. Lymphopenic infectious mononucleosis. Arch Intern Med 1975; 135: 334–7.
  3. Janeczko J. Immunomodulatory treatment of lymphopenia after infectious mononucleosis. Przegl Epidemiol 2001; 55: 433–41.

 

ISSN 1689-7730