Czy niektóre matki skazują swoje dzieci na otyłość?07.11.2013

autor: Monika Gawałek, Krzysztof Dudek
Pracownia Neurobiologii, Instytut Zoologii, ul. Wojska Polskiego 71C, 60-625 Poznań, Instytut Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
słowa kluczowe:

W XXI wieku borykamy się z wieloma chorobami cywilizacyjnymi. Z pewnością zaliczyć do nich możemy otyłość. Choć ogromna skala problemu widoczna jest „gołym okiem”, wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy z powagi jej konsekwencji. Podłoże rozwoju otyłości może być różne: od genetycznego, po nieprawidłowe odżywianie i siedzący tryb życia [1]. Gdy otyłość już występuje, może być przyczyną rozwoju wtórnych problemów zdrowotnych, związanych z zaburzeniami metabolicznymi i układu rozrodczego [2], oraz poważniejszych jednostek chorobowych, w tym nowotworów czy przewlekłych chorób układu krwionośnego [3]. W swoich raportach Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że od 1980 liczba ludzi otyłych uległa podwojeniu i w dalszym ciągu rośnie [4]. Szczególnie niepokojące wydaje się narastanie problemu otyłości wśród dzieci, w tym tych najmłodszych. Choć sytuacja ta jest problemem globalnym, to jednak największy odsetek dzieci otyłych pochodzi z krajów wysoko i średnio rozwiniętych. WHO oszacowało, że w 2010 roku na świecie żyły 42 miliony dzieci dotkniętych problemem otyłości [5]. Większość otyłych dzieci, pozostaje otyłymi również w dorosłym wieku, co zwiększa prawdopodobieństwo zapadalności ich na wymienione wcześniej choroby. Polskie dzieci nie należą do wyjątków: nadwagę zauważa u siebie aż 43% dziewcząt i 33% chłopców, a Polska zajęła niechlubne pierwsze miejsce, wśród 39 krajów Europy i Ameryki Północnej, jeśli chodzi o odsetek 11-latków uważających się za grube [6].

Biorąc pod uwagę narastającą skalę problemu, wielu naukowców zajmuje się w swoich badaniach tematem podłoża rozwoju otyłości u dzieci. Jednymi z najnowszych doniesień z tej dziedziny, są wyniki grupy badaczy z Karoliny Północnej (Stany Zjednoczone), opublikowane w ostatnim wydaniu czasopisma „Appetite”. Istnieje kilka czynników dietetycznych oddziałujących w dzieciństwie, które powodują zmniejszenie prawdopodobieństwa rozwoju otyłości w dorosłym życiu. Z cała pewnością stwierdzić możemy, że należy do nich karmienie piersią [7;8]. Według badań Harder i współpracowników z 2006 roku [9], każdy kolejny miesiąc karmienia dziecka piersią, jest związany z 4% spadkiem ryzyka zachorowania na otyłość w dorosłym życiu. Skład diety, i jej zbilansowanie w okresie dzieciństwa, również ma znaczący w tej kwestii wpływ, szczególnie w okresie od 6 do 18-24 miesiąca życia, gdzie karmienie piersią nie wystarcza już do zaspokojenia wszystkich potrzeb dziecka, i konieczne jest by uzupełniać dietę o bogate w składniki odżywcze warzywa, owoce oraz inne produkty spożywcze [10]. Zachowanie rodziców, czy opiekunów jest jednak dalekie od ideału: 25% małych dzieci nie spożywa odpowiedniej ilości owoców, a nawet 30% nie spożywa odpowiedniej ilości warzyw, a ich dieta zostaje uzupełniana niewskazanymi słodkimi deserami (20% dzieci w wieku 6-9 miesięcy; 80,6% dzieci w wieku 21-24 miesiące) [11]. W wielu badaniach jako przyczynę otyłości u dzieci wskazuje się zmiany społeczne, a dokładnie szybkie powroty matek do pracy. W wyniku tego rolę opiekuna dzieci przejmują inne osoby np. babcie czy profesjonalne opiekunki, nierzadko stosujące wobec dzieci odmienne diety i kształtujące nie zawsze prawidłowe nawyki żywieniowe [12;13]. Jednakże jak do tej pory nie zostało zbadane jak duży wpływ mają opiekunowie na kształtowanie wczesnych nawyków żywieniowych u dzieci, co skłoniło naukowców z Karoliny Północnej do podjęcia tego typu badań.

Dane zabierane były przez naukowców w ciągu czterech lat, od 2003 do 2007 roku. Grupa badawcza obejmowała 217 matek, z rodzin o niskim dochodzie na osobę. Każda matka musiała posiadać dziecko w wieku od trzech do osiemnastu miesięcy. Wszystkie kobiety zamieszkiwały Karolinę Północną i były w wieku od 18 do 35 lat. Na podstawie przeprowadzonych ankiet wydzielono grupę osób opiekujących się dziećmi (nie matka), którą nazwano non-maternal caregivers (NMCs). By móc się do niej zakwalifikować, odpowiednia osoba musiała być zaangażowane przynajmniej w 50% w dzienne karmienie dziecka. Wszystkie dane na temat odżywiania, były przekazywane badaczom przez matki telefonicznie, i dotyczyły dokładnie tego co dziecko jadło i piło, oraz w jakich ilościach. Dzieci podzielono na pięć grup w zależności od wieku (3, 6, 9, 12, 18 miesięcy). Wszystkie grupy wiekowe poddano analizie statystycznej.

Uzyskane wyniki okazały się bardzo interesujące. Okazało się, że 30% małych dzieci, którymi opiekowały się matki nie spożywało nawet jednego całego owocu w ciągu dnia, a ogromna większość dzieci spożywała słodzony sok owocowy zamiast nich. Generalnie, wśród wszystkich grup wiekowych dzieci zjadały średnio 1,8 owocu dziennie i 1,5 - 2,0 warzywa. Z analizy grupy dzieci pod opieką innych osób niż matka uzyskano tylko jedną istotnie statystyczną różnicę, a mianowicie, że opieka babci, zwiększyła spożycie przez dziecko soku o 97%. Jak wynika z innych badań, tak duże jego spożycie może być przyczyną otyłości w późniejszym wieku dziecięcym [14]. Spożywanie tak dużej ilości słodzonych soków może również skutkować biegunkami, wzdęciami, czy szybkim rozwojem próchnicy u dzieci. Jak dodają naukowcy, na zwiększenie ryzyka rozwoju otyłości u dzieci, wpływać może również szybkie zrezygnowanie z karmienia piersią, będące konsekwencją szybkiego rozpoczęcia pracy przez matkę po porodzie. Innym ważnym wnioskiem wynikającym z badań jest to, że im starsza matka, tym dziecko spożywa więcej owoców i warzyw, a mniej słodyczy.

Jak większość badań, również te posiadają swoje mocne i słabe strony. Badania przeprowadzone zostały na bardzo dużej grupie, dodatkowym plusem jest także ich długoterminowość. Obejmuję niestety tylko matki i ich dzieci z rodzin o niskim dochodzie na osobę w rodzenie, i tylko ze Stanów Zjednoczonych. Niemniej jednak, badania wskazuję na pewne różnice w kształtowaniu nawyków żywieniowych u dzieci wychowanych w wczesnym okresie dzieciństwa przez matki, oraz innych opiekunów.

Artykuł na podstawie: Who’s feeding baby? Non-maternal involvement in feeding and its association with dietary intakes among infants and toddlers, Heather M. Wasser, Amanda L. Thompson, Anna Maria Stega-Riz, Linda S. Adair, Eric A. Hodges, Margaret E. Bentley. Appetite, 71(2013):7-15.

Literatura:

  1. James PT, Leach R, Kalamara E, Shayeghi M; The Worldwide Obesity Epidemic; Obesity; 2001; 11:228-233
  2. Tene-Sempere M; KiSS-1 and reproduction: Focus on its role in the metabolic regulation of fertility; Neuroendocrinology; 2006; 83:275–281
  3. Grundy SM, Barnett JP; Metabolic and health complications of obesity; Disease a month; 1990; 12:641-731
  4.  http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/index.html
  5. http://www.who.int/dietphysicalactivity/childhood/en/index.html
  6. Currie C, Zanotti C, Morgan A, Currie D, de Looze M, Roberts C, Samdal O, Smith ORF, Barnekow V; Social determinants of health and well-being among young people Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) Study: International Report from the 2009/2010 Survey; Health Policy for Children and Adolescents; 2012; no. 6.
  7. Arenz S, Rückerl R, Koletzko B, von Kries R; Breast-feeding and childhood obesity—a systematic review; International Journal of Obesity; 2004; 28:1247–1256
  8. Horta BL, Bahl R, Martines JC, Victora CG; Evidence on the long-term effects of breastfeeding, Systematic Reviews and Meta-Analyses; World Health Organization; 2007.
  9. Harder T, Bergmann R, Kallischnigg G, Plagemann A; Duration of Breastfeeding and Risk of Overweight: A Meta-Analysis; American Journal of Epidemiology; 2005; 162(5):397-403
  10. http://www.who.int/nutrition/topics/complementary_feeding/en/
  11. Siega-Riz AM, Deming DM, Reidy KC, Fox MK, Condon E, Briefel RR; Food Consumption Patterns of Infants and Toddlers: Where Are We Now?; Journal of the American Dietetic Association; 2010; 110(12):38-51
  12. Mulligan GM, Brimhall D, West J; Child Care and Early Education Arrangements of Infants, Toddlers, and Preschoolers; Statistical Analysis Report. NCES 2006-039, National Center for Education Statistics; 2001
  13. Anderson PM, Butcher KF; Childhood Obesity: Trends and Potential Causes; The Future of Children; 2006; 16(1):19-
  14. Dennison BA, Rockwell HL, Baker SL; Excess Fruit Juice Consumption by Preschool-aged Children Is Associated With Short Stature and Obesity; Paediatrics; 1997; 99(1):15-22

 

ISSN 1689-7730