Elektrolity – czym są i jak należy je uzupełniać?07.07.2015

autor: Katarzyna Szatkowska
słowa kluczowe:

Termin „elektrolity” często pojawia się w reklamach napojów dla sportowców oraz suplementach diety dla małych dzieci. Ale czym tak naprawdę są? Jaka jest ich funkcja i czy rzeczywiście powinniśmy zadbać o ich odpowiedni poziom w organizmie?

Czym są elektrolity?

Elektrolity to rozpuszczalne w wodzie jony soli, które mogą być naładowane dodatnio (sód, potas, magnez, wapń) lub ujemnie (jony chlorkowe, fosforanowe, siarczanowe). Wchodzą w skład wszystkich płynów ustrojowych człowieka oraz osocza krwi. Pełnią szereg ważnych funkcji regulujących prawidłową pracę organizmu, m.in. odpowiadają za:

- właściwe napięcie mięśni

- rytm pracy serca

- przewodnictwo nerwowe

- utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej

Ich niedostatek może prowadzić do niebezpiecznych dla zdrowia schorzeń.

Kiedy narażeni jesteśmy na utratę elektrolitów?

Elektrolity znajdują się w każdym posiłku i napoju. Zwykle ich ilość przyjmowana wraz z dietą jest wystarczająca dla pełnego pokrycia zapotrzebowania przeciętnego człowieka, prowadzącego umiarkowanie aktywny tryb życia. Jednakże w sytuacji nadmiernej utraty wody przez organizm, pojawia się problem jednoczesnej utraty elektrolitów. Są one bowiem wydalane wraz z potem i innymi wydzielinami. Wyraźny spadek poziomu elektrolitów pojawia się zwykle na skutek:

- zwiększonego wysiłku fizycznego

- przyjmowania niewystarczającej ilości płynów

- długotrwałego przebywania na słońcu

- gorączki, biegunki, wymiotów

Symptomy niedoboru elektrolitów

Zachwiana równowaga elektrolitowa skutkować może takimi objawami jak:

- osłabienie, senność, pogorszenie samopoczucia

- nieprawidłowe ciśnienie krwi

- drżenie mięśni

- niewydolność nerek

- obrzęki kończyn dolnych

Jak uzupełniać elektrolity?

Najbardziej oczywistym i najprostszym sposobem na uniknięcie deficytu elektrolitów jest ich uzupełnianie poprzez przyjmowanie większej ilości płynów, w szczególności wody wysokozmineralizowanej. W okresie wzmożonych ćwiczeń fizycznych, wysokich temperatur czy chorób powodujących odwodnienie, powinniśmy zadbać by butelka z napojem zawsze znajdowała się w zasięgu ręki. Warto też nieco zmodyfikować dietę, tak by znalazło się w niej więcej produktów bogatych w elektrolity, m.in. sok pomidorowy, pomidory, banany, suszone morele, figi, ziemniaki (ze względu na potas), sery żółte, wędzone ryby, wędliny (ze względu na sód), pestki dyni, migdały, orzechy, kakao, kasza gryczana (ze względu na magnez), a także mleko i jego przetwory, szpinak oraz sezam (ze względu na wapń).

W przypadku gdy dieta nie jest w stanie zaspokoić zwiększonego zapotrzebowania na elektrolity, należy sięgnąć po produkty wzbogacone w te składniki, czyli suplementy diety oraz napoje izotoniczne.

Suplementacja elektrolitów

Na rynku dostępne są m.in. preparaty w tabletkach i w proszku (do rozpuszczenia w wodzie). Wielu producentów oferuje suplementy o kompozycji dostosowanej do szczególnych potrzeb pacjentów, np. niemowląt cierpiących na biegunki czy osób starszych z cukrzycą i nadciśnieniem.

Sportowcom z kolei poleca się napoje izotoniczne, które prócz sodu, potasu, magnezu i wapna zawierają węglowodany i witaminy, potrzebne podczas długotrwałych i intensywnych treningów.

Elektrolity ważne dla każdego

Kwestia uzupełniania elektrolitów wielu osobom może wydawać się błaha i niezbyt ważna. Nie należy jej jednak zaniedbywać, ponieważ właściwy poziom elektrolitów przekłada się na większą wydolność fizyczną. Większa wydolność jest istotna nie tylko dla osób aktywnych. Ma również znaczenie dla każdego z nas, ponieważ ułatwia wykonywanie wszystkich czynności życia codziennego.

Ponadto należy mieć świadomość, iż zapotrzebowanie dzieci na wodę jest dwukrotnie wyższe niż dorosłych. Wymiana wody w organizmie małego człowieka zachodzi kilka razy częściej niż w organizmie dorosłego, ponieważ powierzchnia jego ciała jest stosunkowo duża w porównaniu do masy. W związku z tym, stany takie jak biegunka, wymioty czy gorączka, dla najmłodszych są szczególnie niebezpieczne. W skrajnych sytuacjach, w momencie nagłej utracie wody i elektrolitów, może dojść do utraty świadomości dziecka, śpiączki, a nawet śmierci.

 

Literatura:

Bean A. Żywienie w sporcie. Kompletny przewodnik. Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2015.

Czerwionka-Szaflarska M, Inga Adamska I. Ostra biegunka u dzieci — najnowsze wytyczne. Forum Medycyny Rodzinnej, 2009, tom 3, nr 6, s. 431–438.

Gawęcki J. Żywienie człowieka zdrowego i chorego. T. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.

World Health Organization: The treatment of diarrhea: practical guidelines. Wyd. 3., Geneva 1993.

ISSN 1689-7730