FDA zatwierdza pierwszy deuterowany lek16.06.2017

autor: Małgorzata Szeląg
Zakład Genetyki Molekularnej Człowieka, Wydział Biologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza
słowa kluczowe:

FDA pozytywnie zaopiniowała substancję aktywną o nazwie deutetrabenazyna, wyprodukowaną przez koncern Teva Pharmaceuticals. Zastosowanie deutetrabenazyny w leczeniu pląsawicy związanej z chorobą Huntingtona jest pierwszą na świecie zatwierdzoną metodą leczenia z wykorzystaniem substancji, która zawiera ciężki izotop wodoru – deuter.

Pierwsze wzmianki o leczeniu z użyciem deuteru pojawiły się ponad 50 lat temu. Ponieważ wiązania typu deuter-węgiel są silniejsze niż węgiel-węgiel, naukowcy liczyli na to, że izotop „uodporni” leki podawane do organizmu człowieka przed metabolizującym działaniem enzymów takich jak cytochrom P450. Odnowione zainteresowanie tym podejściem w ostatnich latach doprowadziło do kilku deuterowanych kandydatów na leki, które weszły do fazy badań klinicznych (Nat. Rev. Drug Discov. 15, 219-221; 2016).

Deutetrabenazyna, podobnie jak inni kandydaci pierwszej fali deuterowanych leków, używa ciężkiego wodoru w celu poprawy dawkowania i możliwych skutków ubocznych już zatwierdzonego związku chemicznego. Deutetrabenazyna jest deuterowaną wersją tetrabenazyny, inhibitora pęcherzykowego transportera monoamin typu 2 (VMAT2, ang. vesicular monoamine transporter 2), który został zatwierdzony przez FDA do leczenia pląsawicy związanej z chorobą Huntingtona w 2008 roku. Nowy deuterowany związek pochodny wydaje się oferować niższe ryzyko depresji, senności i akatyzji niż tetrabenazyna. Mimo to, nadal niesie ze sobą ryzyko depresji i samobójstwa.

Teva, która otrzymała prawa do leku w wyniku przejęcia Auspex w 2015, początkowo przedstawiła deutetrabenazynę w celu zatwierdzenia przez FDA jeszcze w tym samym roku. W 2016 r. koncern otrzymał kompletny list z odpowiedzią, wskazujący na potrzebę głębszej analizy metabolitów leku.

Concert Phrmaceuticals, którego badania koncentrują się w całości na deuterowanych lekach, także opracował kandydatów konkurujących z niemal identycznymi zatwierdzonymi wcześniej związkami. Przykładem może być CTP-656 w II fazie badań klinicznych, który stanowi deuterowaną wersję wzmacniacza błonowego regulatora przewodnictwa (CFTR, ang. cystic fibrosis transmembrane conductance regulator) o nazwie iwakaftor od firmy Vertex Pharmaceuticals, stosowanego w leczeniu mukowiscydozy. CTP-656 wydaje się oferować dłuższy okres półtrwania i wolniejszy profil wydalania z organizmu niż zatwierdzona mała cząsteczka. W marcu Vertex nabył CTP-656 za 160 milionów USD z góry i 90 milionów USD na poczet przyszłych zysków.

Ostatnio różne firmy farmaceutyczne zaczęły używać deuteru w nowych lekach. Vertex wprowadził izotop do inhibitora kinazy białkowej zależnej od DNA (DNA-PK). Związek ten o nazwie VX-984, jest jednym z trzech inhibitorów DNA-PK w I fazie badań klinicznych. W styczniu 2017 firma Merck KGaA odkupiła licencję na stosowanie leku od Vertex. Deutetrabenazyna, natomiast, jest obecnie w trakcie ewaluacji przez FDA w kierunku leczenia późnej dyskinezy, a decyzja powinna nastąpić przed końcem sierpnia. W kwietniu 2017 agencja zaakceptowała pierwszy w historii lek na późną dyskinezę, dając zielone światło valobenazynie – inhibitorowi VMAT2 od firmy Neurocrine Biosciences.

Źródło:

  • Nat. Rev. Drug Discov. 16, 305; 2017.

ISSN 1689-7730