Choroba Hashimoto – przyczyny, diagnoza i leczenie07.05.2014

autor: Katarzyna Szatkowska
słowa kluczowe:

Choroba Hashimoto jest przewlekłą i podstępną chorobą, odpowiedzialną za większość przypadków niedoczynności tarczycy. Wymaga stałej opieki endokrynologicznej, ale można leczyć ją objawowo wyrównując stężenie tyroksyny we krwi. Warto również wprowadzić leczenie dietetyczne.

Czym jest choroba Hashimoto i kogo dotyka?

Choroba Hashimoto czyli przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczowego została odkryta i po raz pierwszy opisana na początku dwudziestego wieku w Berlinie. Dokonał tego japoński lekarz dr Hakaru Hashimoto, od którego nazwiska schorzenie wzięło swoją nazwę. Choroba Hashimoto dotyczy aż ok. 2% populacji. Dotyka głównie kobiety – kilkukrotnie częściej niż mężczyzn. Prawdopodobieństwa zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem, co nie oznacza jednak, że osoby młode i dzieci nie chorują.

Etiologia choroby Hashimoto

Podłoże choroby Hashimoto określa się jako autoimmunologiczne. Oznacza to, że powoduje ją nieprawidłowe pobudzenie układu immunologicznego (odpornościowego). W „normalnych” warunkach układ ten chroni organizm przed zakażeniami. W chorobie Hashimoto natomiast produkuje substancje (przeciwciała) atakujące własną tarczycę. Dochodzi wtedy do przewlekłego zapalenia gruczołu tarczowego, jego powolnego niszczenia, a w konsekwencji znaczącego obniżenia produkcji hormonów.

Jakie są objawy choroby Hashimoto?

Objawy choroby Hashimoto mogą bardzo różnorodne. W początkowym okresie przebiegu choroby może pojawić się wole, które w miarę jej postępowania ulega zmniejszeniu. Często też choroba Hashimoto rozwija się bez manifestacji specyficznych objawów. Towarzyszy jej sucha skóra, rozdwajające się i wypadające włosy, łamiące paznokcie. Pacjenci skarżą się na ciągłe uczucie zimna i zmęczenia oraz brak energii do życia. Hashimoto może prowadzić nawet do stanów lękowych i depresji. Zdarza się ponadto, że jest przyczyną takich nieoczekiwanych problemów jak: bóle mięśni, wysoki poziom cholesterolu i enzymów wątrobowych, duszności. Jednak najpowszechniej występującym i najbardziej oczywistym skutkiem zmniejszonej ilości hormonów tarczycy jest wzrost masy ciała. Chorzy, mimo stosowania diety i aktywności fizycznej, nie potrafią schudnąć. W najcięższych przypadkach następstwem niedoczynności tarczycy mogą być też choroby serca powstałe na tle nadciśnienia tętniczego, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, a nawet śpiączka.

Diagnostyka choroby Hashimoto

W momencie zidentyfikowania pierwszych objawów wskazujących na niedoczynność tarczycy należy niezwłocznie udać się do lekarza rodzinnego. Zleci on wykonanie oznaczenia stężenia hormonu tyreotropowego (THS) we krwi. Poziom tego hormonu bezpośrednio zależy od ilości hormonów wydzielanych przez tarczycę: tyroksyny (T3) i trójjodotyroniny (T4). Gdy stężenie T3 i T4 maleje, stężenie TSH rośnie. Stąd badanie poziomu TSH pozwala ocenić działanie tarczycy. Prawidłowy wynik mieści się między ok. 0.2 a 4.5 mU/l (normy mogą się nieco różnić w zależności od laboratorium). 
Szczególnie ważne jest rozpoznanie niedoczynności tarczycy u kobiet w ciąży. Stanowi ona bowiem poważne zagrożenie zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się płodu. Odpowiednia podaż hormonów tarczycy jest niezbędna m.in. do prawidłowego rozwoju mózgu dziecka.

Jak leczyć chorobę Hashimoto?

Niestety, nie istnieje możliwość leczenia przyczynowego choroby Hashimoto. Potrafimy leczyć jedynie zachowawczo jej objawy. Należy korygować niedoczynność tarczycy tak dobraną dawką tyroksyny by utrzymywać stężenie TSH poniżej 2.5 mlU/l. Konieczne jest wykonywanie regularnych badań krwi gdyż choroba może się w pewnych okresach nasilać lub ulegać remisji.

Leczenie dietetyczne w chorobie Hashimoto

Leczenie farmakologiczne warto wzbogacić o leczenie żywieniowe, ponieważ nawet prawidłowe „ustawienie” hormonów tarczycy nie rozwiązuje problemu obniżonego metabolizmu, a tym samej zwiększonej wagi pacjentów. By nieco podwyższyć poziom metabolizmu zaleca się spożywanie dużej ilości białka (nawet do 30% zapotrzebowania energetycznego energii) w postaci chudego mięsa, ryb i nabiału. Poprawie witalności sprzyjają ponadto witaminy z grupy B, szczególnie witamina B12 (obecna m.in. w mięsie, jajkach i nabiale), a prawidłowej pracy układu immunologicznego cynk (obecny m.in. w ostrygach, wątróbce, kiełkach pszenicy, pestkach dyni) i selen (obecny m.in. w pieczywie pełnoziarnistym, otrębach, orzechach). Z tego względu wymienione w nawiasach produkty powinny znaleźć się w menu osoby chorej na Hashimoto. Udział tłuszczu w diecie należy z kolei obniżyć, mocno ograniczając tłuszcze zwierzęce (nasycone) na rzecz umiarkowanej ilości tłuszczów roślinnych (nienasyconych). Te ostatnie są jednocześnie dobrym źródłem witaminy E, która ułatwia oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki. W diecie osób z chorobą Hashimoto niewskazane są produkty sojowe, ponieważ zaburzają wchłanianie leków przeciw niedoczynności tarczycy oraz mogą przyczyniać się do powstawania wola. Niektórym pacjentom sprzyja także odstawienie glutenu i mleka krowiego. Jest to jednak kwestią bardzo indywidualną. Każdy przypadek należy rozpatrywać osobno, stosując kompleksowe, holistyczne podejście do choroby.

ISSN 1689-7730