Ipilimumab – nowy lek w leczeniu czerniaka.07.05.2011

autor: lek. Sebastian Woźniak
Zakład Immunologii Nowotworów WCO w Poznaniu, Oddział Chemioterapii WCO w Poznaniu
słowa kluczowe: nowotwór, leki, przeciwciało, biotechnologia, czerniak

25 marca 2011 roku amerykańska FDA (Food and Drug Administration) zarejestrowała lek o handlowej nazwie Yervoy w leczeniu zaawansowanego (przerzutowego) czerniaka złośliwego. Jest to pierwszy lek od kilkudziesięciu lat, który wydłuża przeżycie u chorych na czerniaka.

Yervoy jest ludzkim rekombinowanym przeciwciałem monoklonalnym o nazwie ipilimumab. Przeciwciało to jest skierowane przeciwko antygenowi CTLA-4 (Cytotoxic T-Lymphocyte Antigen 4) znajdującemu się na powierzchni pomocniczych limfocytów T. Obecność tego antygenu ma duży wpływ na kształtowanie odpowiedzi immunologicznej ludzkiego organizmu. Grupa komórek określana jako APC (Antigen Presenting Cells, komórki prezentujące antygen) wyszukuje w organizmie antygeny, a następnie prezentuje je limfocytom T. Jeżeli antygen zostaje rozpoznany jako obcy uruchamiana jest produkcja odpowiednich przeciwciał. Antygen CTLA-4 jest kostymulatorem. Jeżeli połączy się z antygenem CD 80/86 na powierzchni APC, to nawet jeżeli prezentowany antygen należy do groźnej bakterii lub komórki nowotworowej brak jest odpowiedzi na jego obecność. Aby wystąpiła odpowiedź immunologiczna antygen CD 80/86 musi się połączyć z receptorem CD 28 na powierzchni limfocytu. Yervoy przyłącza się do CTLA-4 uniemożliwiając mu połączenie z CD 80/86, który może połączyć się już tylko z CD 28. Jest to więc sposób zwiększania odpowiedzi immunologicznej, który pośrednio wpływa na wytworzenie przeciwciał przeciwko antygenom komórek nowotworowych.

Oczywiście z takim mechanizmem działania łączą się również nowe działania niepożądane. Należą do nich zmęczenie, biegunka, wysypka, zapalenia jelit prowadzące nawet do ich perforacji, zapalenia wątroby, skóry, neuropatie i zaburzenia endokrynologiczne – wszystkie na tle odpowiedzi immunologicznej. W trakcie badań zdarzały się zgony związane z tymi skutkami ubocznymi leczenia. Uważa się, że można ich uniknąć wprowadzając do leczenia sterydy (działające immunosupresyjnie) zaraz po wystąpieniu pierwszych objawów niepożądanych.

Lek ten ma być zarejestrowany w Polsce w okolicach września 2011 roku. Do tego czasu jest udostępniany przez producenta za darmo dla polskich pacjentów po wypisaniu specjalnego wniosku przez lekarza onkologa. Jest to warta rozważenia możliwość w leczeniu czerniaka.

 

Literatura:

  1. Hodi FS, O'Day SJ, McDermott DF, Weber RW, Sosman JA, Haanen JB, Gonzalez R, Robert C, Schadendorf D, Hassel JC, Akerley W, van den Eertwegh AJ, Lutzky J, Lorigan P, Vaubel JM, Linette GP, Hogg D, Ottensmeier CH, Lebbé C, Peschel C, Quirt I, Clark JI, Wolchok JD, Weber JS, Tian J, Yellin MJ, Nichol GM, Hoos A, Urba WJ. Improved survival with ipilimumab in patients with metastatic melanoma. N Engl J Med. 2010 Aug 19;363(8):711-23. 
  2. Informacja producenta o leku.

ISSN 1689-7730