O sarinie przez Syrię słów kilka07.09.2013

autor: Marcin Sajek
słowa kluczowe:

W ostatnim czasie mieliśmy prawdopodobnie do czynienia z na szczęście bardzo rzadkim incydentem- użyciem broni masowego rażenia. Chodzi oczywiście o broń chemiczną- sarin i wojnę domową w Syrii. Użycie tego środka przez jedną z walczących stron (dostępne dane wskazują na siły rządowe) jest wysoce prawdopodobne, aczkolwiek nie zostało jeszcze udowodnione. Spróbujmy mu się przyjrzeć nieco bliżej. Otóż sarin należy do grupy paralityczno-drgawkowych bojowych środków trujących, o których pisaliśmy w numerze drugim "IGM- Internetowej Gazety Medycznej". W zaistniałej sytuacji warto przypomnieć sobie kilka faktów na jego temat. Sarin (nazwa systematyczna fluorometylofosfonian 2-propylu) jest bezbarwną, bezwonną cieczą o wysokiej prężności pary, mieszającą się łatwo z rozpuszczalnikami organicznymi oraz wodą. Został zsyntetyzowany pod koniec lat 30-tych w Niemczech jako insektycyd. Na czym polega jego działanie na organizm ludzki? Jest inhibitorem acetylocholinoesterazy. Podczas przekazywania sygnałów na płytce nerwowo-mięśniowej następuje wydzielanie przekaźnika z błony presynaptycznej, który pobudza błonę postsynaptyczną. Tym przekaźnikiem jest acetylocholina. Po przeniesieniu impulsu jest ona bardzo szybko degradowana przez enzym, właśnie wspomnianą wyżej acetylocholinoesterazę, do choliny i kwasu octowego, co umożliwia ponowne pobudzenie na błonie postsynaptycznej. Sarin wiąże się kowalencyjnie z jedną z reszt seryny w centrum aktywnym enzymu, co uniemożliwia jego funkcjonowanie. Skutkami tego są: katar, uczucie ciężkości w klatce piersiowej, powiększenie źrenic, problemy z oddychaniem, nadmierna produkcja śliny, pocenie się, wzmożone wydalanie moczu, zaburzenia tętna i ciśnienia krwi, osłabienie, wymioty, skurcze i bóle brzucha, skurcze mięśni, dezorientacja, atak apopleksji, paraliż, śpiączka, ustanie pracy układu oddechowego i śmierć. LD50 dla sarinu wynosi ~172 µg/kg masy ciała.

Czy są jakieś leki stosowane w przypadku kontaktu z tym gazem bojowym? Jednym z najpowszechniej używanych jest atropina. Blokuje ona działanie acetylocholiny w receptorach muskarynowych. Należy jednak pamiętać, że w płytce nerwowo-mięśniowej występują receptory nikotynowe, wobec tego atropina nie wpływa na działanie sarinu na mięśnie. Kolejnym środkiem jest pralidoksym, który jest w stanie odbudowywać działanie acetylocholinoesterazy. Nalezy on do grupy oksymów; wiąże się ze środkiem fosforoorganicznym, powodując jego odłączenie od enzymu. Alternatywą dla atropiny może być biperiden, który lepiej przenika przez barierę krew-mózg i ma wyższą efektywność. Atropina i pralidoksym znajdują się w indywidualnym zestawie autostrzykawek (IZAS), będącym na wyposażeniu żołnierzy Wojska Polskiego na misjach pokojowych oraz służb specjalnych.

Nawiązując do bieżących wydarzeń- z miejsca użycia broni chemicznej oraz od ofiar ataku zostały pobrane próbki- gleba, woda czy krew i mocz ofiar. Wyspecjalizowane laboratoria będą w nich teraz poszukiwały śladów użycia sarinu. Wprawdzie większość badań należałoby przeprowadzić w przeciągu kilku godzin bądź dni po ataku, dzisiaj dysponujemy metodami pozwalajacymi na wykrycie specyficznych adduktów w białkach nawet po kilku tygodniach. Jest to dobry poligon dla laboratoriów badających próbki, i to jest chyba jedyna pozytywna strona całej sytuacji.

 

Literatura:

  1. ATSDR- Agency of Toxic Substances & Disease Registry http://www.atsdr.cdc.gov/MHMI/mmg166.html
  2. CDC- Centers for Disease Control and Prevention http://www.bt.cdc.gov/agent/
  3. Sajek M; Paralityczno-drgawkowe środki trujące (fosforoorganiczne środki trujące - FOST); 2009; IGM-Internetowa Gazeta Medyczna; 2
  4. Enserink M; U.N. Taps Special Labs To Investigate Syrian Attack; Science; 2013; 341, 1050-1051

ISSN 1689-7730