Pokrzywa – cenne zioło.07.04.2012

autor: Magdalena Czułup
słowa kluczowe: rośliny, dieta

pokrzywa

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) jest wieloletnią rośliną z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae). W Polsce występuje w stanie dzikim. Jej liście i łodygi są pokryte parzącymi włoskami. efekt zetknięcia się z pokrzywą to piekąca wysypka (pokrzywka), dzięki czemu roślina jest powszechnie znana. Współczesna nauka potwierdziła wiele cennych właściwości leczniczych pokrzywy.

Surowcem zielarskim są: liść (Folium Urticae), ziele (Herba Utricae dioicae), korzeń  (Radix Utricae dioicae), a także nasiona pokrzywy (Semen Utricae dioicae). W liściach  pokrzywy  znajduje  się chlorofil, ksantofil i karotenoidy, dużo witaminy C (100-270 mg/100g) i witaminy K. Znaleziono także witaminy z grupy B, flawonoidy, kumaryny, garbniki, aminy (histaminę, acetylocholinę i serotoninę), kwasy organiczne (mrówkowy). Liście zawierają również dużo soli mineralnych, w tym potas, żelazo, wapń i krzem. Parzące właściwości włosków wynikają z obecności kwasu mrówkowego, histaminy i acetylocholiny.  W kłączach i korzeniach pokrzywy są lipidy i sterole (beta-sitosterol, stigmasterol), lecytyna, lignany, sole mineralne. Natomiast owoce i nasiona pokrzywy zawierają olej bogaty w kwas linolowy, karotenoidy i polisacharydy.

Właściwości lecznicze pokrzywy

pokrzywa

Pokrzywa ma działanie moczopędne – dzięki hamowaniu resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych zwiększa wydalanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, chlorków i mocznika. Bioaktywne związki pokrzywy dzięki działaniu rozkurczowemu na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych poprawiają cyrkulację krwi, a także zwiększają dobową ilość wydalanego moczu. Pokrzywa korzystnie wpływa na pracę przewodu pokarmowego – ułatwia trawienie poprzez działanie żółciopędne i pobudzanie funkcji wydzielniczych trzustki. Przeciwdziała także stanom zapalnym w przewodzie pokarmowym. Pokrzywa obniża poziom cukru we krwi, dlatego też może być pomocna w stanach przedcukrzycowych (typu II). Działa synergistycznie z innymi ziołami przeciwcukrzycowymi, dlatego można ją znaleźć w składzie mieszanek ziołowych np. Diabetosan fix. Picie wywaru i soku z pokrzywy może przeciwdziałać anemii. Duża ilość witaminy C i dobrze przyswajalnego żelaza pozytywnie wpływa na układ krwiotwórczy, zwiększa poziom hemoglobiny w osoczu i liczbę czerwonych krwinek. Warto podkreślić, że zdolność pokrzywy do tamowania krwotoków była znana już w starożytności; dzisiaj wiemy, że to witamina K a także flawonoidy i garbniki działają przeciwkrwotocznie. Pokrzywę warto zastosować przy obfitych krwawieniach miesięcznych, krwawieniach z nosa, żylakach odbytu. Pokrzywa może być pomocna przy wiosennym osłabieniu i w zaburzeniach przemiany materii, jako środek ogólnie wzmacniający i zwiększający siły obronne organizmu. Stwierdzono, że w liściach i korzeniach pokrzywy istnieją substancje, które wzmacniają odporność organizmu. Stymulują limfocyty T oraz wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych. Wyciągi z pokrzywy zawierają inhibitory cyklooksygenazy i 5-lipooksygenazy, co tłumaczy ich działanie przeciwzapalne. Te doniesienia potwierdzają korzyści z picia np. soku z pokrzywy z miodem, co było starym zwyczajem. Obecnie prowadzi się wiele badań naukowych nad wykorzystaniem preparatów z korzenia i kłącza pokrzywy w terapii prostaty. Lecznicze preparaty łagodzą dolegliwości spowodowane przerostem gruczołu krokowego, poprawiając proces oddawania moczu. Korzeń pokrzywy w większym stopniu niż liście, działa moczopędnie. Ekstrakty zmniejszają obrzęk i stan zapalny gruczołu krokowego, poprawia się kontrola nad oddawaniem i trzymaniem moczu.

Inne zastosowania

Pokrzywa to roślina jadalna, można ją traktować jak szpinak czy szczaw. Młode pędy i liście po uprzednim sparzeniu (w temp. ok. 60 st. C  inaktywuje się histamina i kwas mrówkowy) dodaje się do sałatek czy szpinaku. Mogą być także dodatkiem do jajecznicy. Liść pokrzywy stosowany jest w kosmetyce do pielęgnacji skóry i włosów skłonnych do przetłuszczania się – jest składnikiem szamponów i odżywek. Wyciąg z pokrzywy to znany, domowy środek wzmacniający włosy.

Literatura:

  1. J. Łaptiew: Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 272-274.
  2. W. Poprzecki: Ziołolecznictwo. Warszawa: Spółdzielcza Agencja Reklamowa SPAR, 1989, s. 158-160
  3. L. Bremness: Wielka Księga Ziół. Warszawa: Wiedza i Życie, 1991, s. 214.

ISSN 1689-7730