Preparaty złożone stosowane miejscowo oraz leczenie ogólnoustrojowe w trądziku pospolitym07.01.2012

autor: Agata Flejter - Wojciechowicz
słowa kluczowe:

Trądzik pospolity (Acne wulgaris) występuje najczęściej w okresie pokwitania jako trądzik młodzieńczy (acne juvenilis), u obu płci. Zmiany skórne koncentrują się głównie na twarzy i na skórze pleców, a także na klatce piersiowej i górnej części ramion. Zazwyczaj pierwszym etapem rozwoju trądziku jest pojawienie się na skórze zaskórników (comedo), które powstają z łoju i zrogowaciałych komórek naskórka, formując czop zatykający rozszerzony lejek mieszka włosowego [1]. Początkowo są one widoczne na skórze jako małe, słabo dostrzegalne punkty zatykające pory – na tym etapie określane są mianem mikrozaskórników [2]. W wyniku utleniania keratyny zaskórniki stają się widoczne na skórze jako ciemne punkty. Wzrastając mogą dawać początek dużym wągrom lub pękając przyczyniają się do powstawania dużych grudek (acne papulosa), krost (acne pustulosa) lub trądziku ropowiczego (acne phlegmonosa) [1]. Wzrastające zaskórniki pękają pod wpływem ciśnienia narastającego wewnątrz kanalika, wynikającego z toczącego się w nim stanu zapalnego [2]. Bywa, że na skutek zatkania przewodów gruczołów łojowych mogą tworzyć się torbiele zastoinowe gruczołów łojowych w postaci prosaków lub kaszaków. W związku z powyższym obraz kliniczny trądziku jest polimorficzny, a przebieg schorzenia zmienny [1]. Wybór metod leczenia uzależniony jest od nasilenia zmian skórnych oraz od ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

W miejscowej terapii trądziku dąży się do jednoczesnego oddziaływania na dwa podstawowe zjawiska zachodzące w przebiegu schorzenia – nadmierną keratynizację przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych, która prowadzi do formowania się zaskórników oraz stan zapalny wywoływany przez Gram – dodatnią beztlenową bakterię Propionibacterium acnes główną bakterię uczestniczącą w patogenezie trądziku). Współczesne metody leczenia trądziku ukierunkowane są więc na stosowanie terapii skojarzonej opartej na naprzemiennym stosowaniu antybiotyków zwalczających przyczynę odczynu zapalnego oraz preparatów złuszczających, np. klindamycyna + nadtlenek benzoilu (żel Duac) czy adapalen + nadtlenek benzoilu (żel Epiduo). W przypadku ciężkich, uporczywych postaci trądziku (z licznymi grudkami zapalnymi i krostami) terapia miejscowa okazuje się być niewystarczająca. Tego typu przypadki wymagają leczenia ogólnoustrojowego. Polega ono najczęściej na podawaniu antybiotyków doustnych przy jednoczesnym kontynuowaniu leczenia miejscowego lub terapii hormonalnej połączonej z leczeniem miejscowym.

 Antybiotyki w leczeniu trądziku są powszechnie stosowane już od wielu lat. Stosowane ogólnoustrojowo są standardem w leczeniu trądziku umiarkowanego i ciężkiego oraz opornych postaci trądziku zapalnego. Badania kliniczne dowodzą skuteczności stosowania tetracykliny (doksycykliny, minocykliny), erytromycyny, kotrimoksazolu, trimetoprimu i azytromycyny. Niemniej w antybiotykoterapii trądziku pojawia się dość istotny problem w postaci narastającej oporności bakterii. Ponadto stosowanie antybiotyków doustnych w leczeniu trądziku może wiązać się z występowaniem objawów niepożądanych, np. doksycyklina może spowodować nadwrażliwość na światło zaś minocyklina przebarwienie skóry, błon śluzowych i zębów. W doustnym leczeniu trądziku poza antybiotykami oraz środkami hormonalnymi stosowane są również (z powodzeniem od blisko 20 lat) retinoidy , takie jak izotretynoina. Podawana doustnie zalecana jest w ciężkich przypadkach wyjątkowo opornego na leczenie trądziku grudkowego lub powodującego blizny i problemy natury psychicznej. Doustna izotretynoina wykazuje silne działanie teratogenne i w związku z powyższym może być przypisywana wyłącznie przez lekarzy specjalistów mających doświadczenie w tym zakresie. Przy czym nie należy łączyć terapii retinoidami podawanymi wewnętrznie ze stosowaniem działających miejscowo preparatów złuszczających [3].

Literatura:

  1. Kożmińska – Kubacka A., Zarys kosmetyki lekarskiej, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1984;
  2. Mitchell T., Dudley A., Trądzik, Wydawnictwo KDC, 2008;
  3. Narkun A., Postepowanie w trądziku pospolitym. Wytyczne American Academy of Dermatology; Medycyna praktyczna , 2009, 5(219):93 - 113

ISSN 1689-7730