Problemy dermatologiczne cery tłustej07.03.2015

autor: Agata Flejter - Wojciechowicz
słowa kluczowe:

Cera tłusta jest gruba i lśniąca, z widocznymi ujściami gruczołów łojowych. W ujściach gruczołów łojowych twarzą się zaskórniki typu otwartego lub zamkniętego. Jest słabo ukrwiona (rzadko zdarzają się rozszerzone naczynka), w związku z czym nad ranem jest często blada. Dobrze reaguje na czynniki atmosferyczne: zimne powietrze, wiatr, słońce oraz na wodę i mydło. W przypadku kondycji tej cery dużo ważniejsze znaczenie mają czynniki wewnętrzne, takie jak stres, zaburzenia hormonalne, napięcia nerwowe i zaburzenia układu trawiennego. W skórze takiej stosunkowo łatwo dochodzi do wtórnego zakażenia i powstawania zmian trądzikowych. W związku z powyższym cera ta nie występuje we wczesnym dzieciństwie; jej objawy pojawiają się dopiero po okresie pokwitania, około 12 roku życia, co jest związane ze wzmożoną w tym okresie stymulacją hormonalną gruczołów płciowych i gruczołów łojowych. Zaletą posiadania cery tłustej, jest opóźnienie procesu starzenia. Ponad to w wieku starszym oraz podeszłym, nie ulega ona zazwyczaj wysuszeniu [1].

Do najczęściej spotykanych problemów cery tłustej należy łojotok, wypryski skórne, łojotokowe zapalenie skóry oraz występowanie blizn i przebarwień potrądzikowych.

Łojotok (Seborrhoea) jest wrodzonym stanem skóry związanym ze wzmożoną czynnością gruczołów łojowych. W okresie pokwitania gruczoły te funkcjonują zazwyczaj bardziej intensywnie, wówczas wydzielanie łoju jest zjawiskiem fizjologicznym. Niekiedy jednak, pod wpływem różnorodnych czynników, wydzielanie łoju jest silnie wzmożone i ma charakter zjawiska chorobowego. Należy wspomnieć, iż w przypadku łojotoku nieraz trudno jest postawić ścisłą granicę, gdzie kończy się stan fizjologiczny a zaczyna choroba. Przyczyny wzmożonego wydzielania łoju mogą być bardzo zróżnicowane. W większości przypadków przyjmuje się istnienie czynnika genetycznego, niemniej sposób dziedziczenia nie został bliżej ustalony. Łojotok stanowi objaw charakterystyczny, choć niestały, w przebiegu pewnych schorzeń układu nerwowego (parkinsonizm, stany zapalne mózgowia). Na czynność gruczołów łojowych wpływają gruczoły wydzielania wewnętrznego. Szczególnie wyraźne jest działanie androgenów u płci męskiej. U kobiet androgeny wydzielane przez jajniki oraz nadnercza mogą również wpływać na pojawienie się łojotoku [2].

Łojotokowe zapalenie skóry charakteryzuje się łuszczącą skórą oraz nadprodukcją sebum pod  wpływem stresu. Charakterystyczne dla tej jednostki chorobowej złuszczanie naskórka wiąże się z występowaniem drożdżaków. Są to grzyby, które u osób zdrowych wchodzą w skład normalnej, fizjologicznej flory bakteryjnej występującej na skórze. Natomiast na skórze łojotokowej rozwijają się one nadmiernie, wywołując podrażnienia, zaczerwienienia i właśnie złuszczanie naskórka. Objawy te często mylone są z łuszczycą zwykłą. Łuszczyca atakuje jednak przede wszystkim  łokcie i kolana, a zmiany łojotokowe są widoczne na głowie oraz w okolicy wąsów i brody, brwi, skrzydełek nosa, na granicy skóry owłosionej i nieowłosionej, a także w miejscach, gdzie jest najwięcej gruczołów łojowych (na mostku oraz między łopatkami). Zdarza się, iż przy łojotokowym zapaleniu skóry zmiany chorobowe samoistnie ustępują. Niestety, nieleczone z reguły mają tendencję do nawracania i nasilania.

Łojotokowe zapalenie skóry wymaga terapii dermatologicznej pod kontrolą lekarską. Najczęściej w takich przypadkach stosuje się miejscowo kremy z lekami przeciwgrzybiczymi i przeciwzapalnymi, a niekiedy dodatkowo leki doustne. Na początku kuracji konieczne bywa użycie preparatu złuszczającego, który ma za zadanie ułatwić substancjom leczniczym dostęp do naskórka. Niemniej w przypadku ŁZS bardzo ważna jest też właściwa pielęgnacji, gdyż zapobiega ona nawrotom schorzenia. W codziennej pielęgnacji korzystnie działają kosmetyki zawierające cyklopirox, alkohol undecylenowy, glikol decylenowy, glukonian cynku, witamina B6 czy kwas azelainowy.  [3].

Trądzik pospolity (Acne wulgaris) występuje najczęściej w okresie pokwitania jako trądzik młodzieńczy (acne juvenilis), u obu płci. Zmiany skórne koncentrują się głównie na twarzy i na skórze pleców, a także na klatce piersiowej i górnej części ramion. Zazwyczaj pierwszym etapem rozwoju trądziku jest pojawienie się na skórze zaskórników (comedo), które powstają z łoju i zrogowaciałych komórek naskórka, formując czop zatykający rozszerzony lejek mieszka włosowego [2]. Początkowo są one widoczne na skórze jako małe, słabo dostrzegalne punkty zatykające pory – na tym etapie określane są mianem mikrozaskórników [4]. W wyniku utleniania keratyny zaskórniki stają się widoczne na skórze jako ciemne punkty. Wzrastając mogą dawać początek dużym wągrom lub pękając przyczyniają się do powstawania dużych grudek (acne papulosa), krost (acne pustulosa) lub trądziku ropowiczego (acne phlegmonosa) [2]. Wzrastające zaskórniki pękają pod wpływem ciśnienia narastającego wewnątrz kanalika, wynikającego z toczącego się w nim stanu zapalnego [4]. Bywa, że na skutek zatkania przewodów gruczołów łojowych mogą tworzyć się torbiele zastoinowe gruczołów łojowych w postaci prosaków lub kaszaków. W związku z powyższym obraz kliniczny trądziku jest polimorficzny, a przebieg schorzenia zmienny [2]. Wybór metod leczenia uzależniony jest od nasilenia zmian skórnych oraz od ogólnego stanu zdrowia pacjenta [5].

Po ustąpieniu aktywnych zmian zapalnych niejednokrotnie pojawia się problem blizn i przebarwień potrądzikowych. Blizny stanowią następstwo procesu gojenia rany. W otwartej ranie lub zmianie trądzikowej  (wyleczonej z infekcji, lecz nadal otwartej i świeżej) powstaje stan zapalny.  Oznacza to, iż krew napływając do niej, przynosi ze sobą całą grupę wyspecjalizowanych substancji, takich jak: substancje chemiczne zmniejszające przepływ krwi, poprzez obkurczenie zniszczonych naczyń krwionośnych; płytki krwi zamykające pozostałe miejsca przecieków; leukocyty zwalczające bakterie. Następnie rany zaczynają wypełniać się materiałem zwanym ziarniną. Rana kurczy się, gdy wyspecjalizowane komórki zaczynają wytwarzać nowy kolagen.  W tym czasie naskórek zaczyna wzrastać na ziarninie, tworząc skórę ponad raną. Enzym nazywany kolagenazą stopniowo pochłania wszelkie zbędne tkanki bliznowate przemodelowując w ten sposób bliznę, tak aby stała się mniej widoczna. Niestety, nawet po zakończeniu tego procesu, niektóre blizny potrądzikowe mogą pozostać [6, 7].

Do szczególnie opornych w tym zakresie należą:

Blizny typu „ice pick”. Są to niewielkie (1-2 mm średnicy), głębokie blizny z ostrym brzegiem. Zazwyczaj są następstwem trądziku, który penetrował głęboko skórę (np. trądzik torbielowaty), tak że rana trądzikowa rozciągała się od powierzchni skóry do podstawy skóry właściwej. Pionowy pasek kolagenu formuje się wzdłuż całej długości zranionego kanału mieszka włosowego. Podczas regeneracji, kolagenowy „sznur” przymocowany do podstawy skóry właściwej,  kurczy się i wciąga powierzchnię skóry tak, że powstaje głęboki i wyraźnie zarysowany „dołek”.

Blizny dziobate (dzioby) są płytsze niż blizny typu „ice pick” ale wyraźnie szersze. Pojawiają się jako efekt trądziku, który penetrował skórę niezbyt głęboko.

Blizny hipertroficzne powstają z kolei gdy organizm produkuje zbyt dużo świeżej tkanki bliznowatej, która tworzy wyniosłość ponad powierzchnią skóry. Taka sytuacja zdarza się zazwyczaj w przypadku innych ran aniżeli trądzikowe. Występuje też częściej u młodzieży niż osób dorosłych. Uzasadnione jest więc przypuszczenie, iż ten typ blizny u dorosłych może być śladem ostrego trądziku, który wystąpił u nich w okresie dojrzewania. Może też stanowić konsekwencję przeczosów i ran w przypadku osób cierpiących na trądzik neuropatyczny, psychonerwice oraz dermatillomanię. Z upływem czasu, kiedy enzym kolagenaza stopniowo pochłania nadmiar tkanki bliznowatej, blizny hipertroficzne stają się coraz mniej widoczne.

Bliznowce są przyciemnionymi, grubymi, podniesionymi pond powierzchnię skóry  guzami. Powstają w wyniku zaburzenia genetycznego, które sprawia, iż organizm produkuje nadmiar tkanki bliznowatej. U niektórych ludzi fibroblasty, które produkują kolagen, potrzebny do gojenia rany, nie zaprzestają produkcji tkanki bliznowatej we właściwym czasie. Niestety, w odróżnieniu do blizn hipertroficznych, bliznowce nie kurczą się wraz z upływem czasu. Poza tym mogą sprawiać ból, swędzieć i ulegać podrażnieniom [6].

Przebarwienia i plamy potrądzikowe nie stanowią blizn. Czerwonawe a nawet brunatne plamy u ludzi białoskórych powstają, ponieważ dodatkowe naczynia krwionośne formują się w danym miejscu w celu leczenia infekcji spowodowanej przez trądzik. Ciemne plamy u osób ciemnoskórych powstają z kolei jako efekt stymulacji komórek wytwarzających pigment [8].

Literatura:

  1. Brzostocka – Galej J., Daniel K., Tymińska B., Zduleczna E., Kosmetologia, Polbita, 2007;
  2. Koźmińska – Kubacka A., Zarys kosmetyki lekarskiej, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1984;
  3. http://www.poradnikzdrowie.pl; 04.03.2015;
  4. Mitchell T., Dudley A., Trądzik, Wydawnictwo KDC, 2008;
  5. Narkun A., Postepowanie w trądziku pospolitym. Wytyczne American Academy of Dermatology; Medycyna praktyczna , 2009, 5(219):93 – 113
  6. Dubrow T., Adderly B., Trądzik – najnowsze metody leczenia i zapobiegania, Oficyna wydawnicza „Aba”, 2007;
  7. Marks R., Practical Problems in Dermatology, MARTIN Dunitz, 2000;
  8. Naik A., Spots and other skin problems, Knight Publishing, 2000.

ISSN 1689-7730