Przegląd preparatów do żywienia medycznego07.02.2012

autor: Katarzyna Szatkowska
słowa kluczowe: żywność, dieta, żołądek

Celem żywienia medycznego jest dostarczenie pacjentowi substancji pokarmowych, których nie jest w stanie przyjąć wraz z regularnymi posiłkami ze względu na chorobę. Z chorobą mogą się bowiem wiązać zaburzenia łaknienia, żucia, połykania czy wchłaniania, zwiększone zapotrzebowanie energetyczne czy specjalne wymagania żywieniowe (np. zwiększenie lub zmniejszenie podaży białka, cukrów, błonnika).

Do żywienia medycznego stosuje się specjalnie skomponowane preparaty odżywcze, które mogą być uzupełnieniem całodziennej diety bądź stanowić jedyne źródło pożywienia osoby chorej (tylko preparaty kompletne).

Preparaty do żywienia doustnego

Najbardziej preferowanym, naturalnym sposobem podawania pacjentowi substancji odżywczych jest droga doustna. Na rynku dostępnych jest wiele różnych preparatów do tego rodzaju żywienia. Stanowią diety cząstkowe, wnoszące tylko wybrane składniki odżywcze lub diety kompletne, czyli dostarczające organizmowi wszystkich niezbędnych makroskładników (białek, tłuszczy i węglowodanów), substancji mineralnych i witamin, w odpowiednich proporcjach. Mogą mieć one postać napoju lub proszku. Polecane są najczęściej osobom cierpiącym na choroby nowotworowe, zaburzenia apetytu o różnej etiologii, mukowiscydozę, anoreksję, zaburzenia przewodu pokarmowego, nerek i inne.

Preparaty w płynie:

Nutridrink – stanowi dietę kompletną (1,5 kcal/ml). Może być stosowany jako uzupełnienie posiłków lub ich zamiennik. Ma postać napoju mlecznego, klarownego nektaru owocowego lub zupy-kremu. Dostępny jest w wielu wariantach smakowych (m.in. neutralnym, waniliowym, czekoladowym, truskawkowym, pomarańczowym, pomidorowym czy o smaku kurczaka). Preparat można pić bezpośrednio z butelki. Można też przyrządzać na jego bazie rozmaite dania, koktajle i desery.

Diasip – to również preparat kompletny (1 kcal/ml), w postaci napoju mlecznego, o składzie sprzyjającym utrzymaniu niskiej glikemii. Polecany jest zatem dla pacjentów z cukrzycą i upośledzoną tolerancją glukozy.

Cubitan – preparat w postaci napoju mlecznego, kompletny (1,25 kcal/ml), wspomagający gojenie się ran. Dzięki wysokiej zawartości białka, argininy, przeciwutleniaczy (karotenoidów, witaminy C i E) oraz cynku sprzyja regeneracji tkanek.

Renilon 4.0 i 7.5 – to preparaty dla osób z chorobami nerek, zawierające odpowiednio obniżoną i podwyższoną ilość białka, obniżoną ilość składników mineralnych oraz zwiększony poziom przeciwutleniaczy. Renilon 4.0 odpowiedni jest dla pacjentów przed dializoterapią, natomiast Renilon 7.5 zaleca się włączyć do diety podczas dializoterapii. Oba preparaty dostarczają 2 kcal/ml i mają postać napoju mlecznego.

PreOp – klarowny preparat o smaku cytrynowym (0,5 kcal/ml), bogaty w średniołańcuchowe węglowodany i elektrolity. Przeznaczony jest dla pacjentów chirurgicznych, do przedoperacyjnego nawodnienia organizmu.

Calogen – mieszanka tłuszczów roślinnych, która stanowi doskonałe dodatkowe źródło energii (4,5 kcal/ml) dla osób o ograniczonym spożyciu doustnym.

Preparaty w proszku

Protifar – proszek, który może być dodawany do potraw i napojów, zarówno zimnych jak i gorących. Stanowi dodatkowe źródło białka i polecane jest pacjentom, których dieta nie pokrywa zwiększonego zapotrzebowania na ten składnik, np. w przypadku leczenia odleżyn, trudno gojących się ran czy choroby nowotworowej.

Fantomalt – preparat w którego skład wchodzą głównie węglowodany. Może być dodatkowym źródłem energii w przypadku ograniczonego wchłaniania białek i tłuszczów, niewydolności nerek lub wątroby, a także zaburzeń wchłaniania laktozy lub sacharozy.

Nutrison w proszku – dieta kompletna do podaży doustnej, ale może być też podawana przez zgłębnik lub stomię. Zapobiega niedożywieniu m.in. u chorych nieprzytomnych, w okresie okołooperacyjnym lub w przypadku schorzeń, urazów lub operacji nie pozwalających na odżywianie doustne.

Preparaty do żywienia dojelitowego

Jeżeli schorzenie, uraz lub operacja uniemożliwia przyjmowanie pokarmów drogą doustną, ale układ pokarmowy pacjenta funkcjonuje prawidłowo, należy podawać mu specjalnie skomponowane diety płynne przez zgłębnik lub PEG (przezskórna endoskopowa gastrostomia). Mogą to być preparaty Nutrison, w wersji standardowej, o podwyższonej wartości energetycznej czy o zwiększonej ilości białka (Nutrison Protein Plus, Peptisorb) lub błonnika (Nutrison Protein Plus). Dostępne są też diety normalizujące glikemię dla cukrzyków i osób z upośledzoną tolerancją glukozy (preparat Diason) oraz diety wspomagające gojenie się ran (Nutrison Advanced Cubison). Sprzedawane są w postaci gotowej do użycia, w worku lub butelce. 1500-2000 ml preparatu pokrywa dzienne zapotrzebowanie na składniki odżywcze.

Wszystkie wymienione preparaty produkowane są przez firmę Nutricia, praktycznego monopolistę na polskim rynku w zakresie żywienia medycznego.

Preparaty do żywienia dożylnego

W przypadku gdy żywienie drogą dojelitową jest niemożliwe lub niewystarczające wprowadza się żywienie drogą dożylną, bezpośrednio do krwiobiegu. Podaje się wtedy pacjentowi mieszanki elementarne, czyli zawierające substancje odżywcze w postaci możliwej do natychmiastowego wchłonięcia. Są to: glukoza, aminokwasy, emulsje tłuszczowe, witaminy, elektrolity oraz pierwiastki śladowe. Całkowite żywienie pozajelitowe powinno być wdrażane jedynie w przypadkach, które tego bezwzględnie wymagają.

Podsumowując, na polskim rynku dostępny jest bogaty asortyment produktów do wspomagania żywieniowego. Istnieje wiele preparatów zaspokajających specyficzne wymagania odżywcze określonych grup pacjentów. Niektóre z nich dostępne są bez recepty, inne stosować należy jedynie po konsultacji z lekarzem. Wszystkie umożliwiają utrzymanie właściwego stanu odżywienia chorego, co pozytywnie wpływa na jego samopoczucie i jest niezbędne dla skutecznej walki z chorobą.

ISSN 1689-7730