Reakcje krzyżowe07.06.2014

autor: Magdalena Czułup
słowa kluczowe:

Pasmo CCD jest dodatkowym istotnym parametrem w interpretacji znaczenia klinicznego wyników badań swoistych IgE.

Wykrywanie przeciwciał E (IgE) przeciwko wytypowanym na podstawie wywiadu alergenom to podstawa klasycznej diagnostyki alergologicznej in vitro. Jednak, ocena otrzymanego wyniku często nastręcza lekarzowi trudności i wymaga ostrożności od osoby interpretującej. Jednym z  powodów są reakcje krzyżowe.

Alergeny zbudowane są z różnych determinant białkowych (protein determinants – PD), które  mogą w różnym stopniu uczulać pacjenta. Np. główną PD brzozy (Betula verrucosa) jest Bet v 1 odpowiedzialna u ok. 80% za uczulenie. Następną PD brzozy jest Bet v 2 nazywana profiliną. Pacjenci uczuleni na  Bet v 1 czy Bet v 2  w pyłku mogą mieć objawy miejscowej alergii krzyżowej po zjedzeniu pokarmów roślinnych. W brzozie znajdujemy również  Bet v 3 uczulający słabiej oraz inne białka, które rzadziej wywołują reakcje krzyżowe.

Jak powstaje reakcja krzyżowa.

Poszczególne uczulające determinanty białkowe (PD)  w alergenie  „A”, mogą być w swojej budowie w różnym stopniu podobne do innych PD w innym alergenie „B”. Powoduje to, że układ immunologiczny, który reaguje na alergen „A” może rozpoznać alergen „B” jako ten, który wywołuje objawy alergiczne i zareagować w ten sam sposób, jak reaguje na alergen „A”. Jest to klasyczne zjawisko reakcji krzyżowych („cross-allergy”, „cross-reactivity”). Zachodzą one pomiędzy niektórymi krzyżowo uczulającymi PD (cross reacting protein determinants- CPD) takimi jak Bet v 1, profilina czy LTP (lipid transfer protein), czyli panalergenami.

Ich obecność tłumaczy zdecydowaną większość klasycznych reakcji krzyżowych np. pyłku brzozy i jabłka czy pyłku bylicy i selera. Zjawisko to zostało dobrze przebadane i opisane w piśmiennictwie. W codziennej praktyce lekarz alergolog posługuje się tabelami reakcji krzyżowych, gdzie w sposób graficzny przedstawione są poszczególne alergeny reagujące ze sobą wzajemnie. A diagnostyka alergenów rekombinowanych dostarcza nam jeszcze większej ilości odpowiedzi dotyczących zjawiska reakcji krzyżowych.

Od niedawna pojawiła się możliwość oznaczania markera CCD tzw. krzyżowo reagujących komponent węglowodanowych (CCD = cross-reactive carbohydrate determinants). Nie są one klasycznym rodzajem reakcji krzyżowej.

Komponenty węglowodanowe (CCD) są szeroko rozpowszechnione w świecie roślin i zwierząt bezkręgowych. Układ immunologiczny, może rozpoznać je jako czynnik alergizujący i wytworzyć przeciwko niemu przeciwciała. Jednak często obecność przeciwciał przeciwko CCD nie ma bezpośredniego przełożenia na  występowanie objawów chorób alergicznych.

Aby je oznaczyć używa się jako modelu cząsteczki bromelaniny ananasa (biologicznie należącej do glikanów). Przy pozytywnych wynikach dla CCD, należy mieć na uwadze że u pewnej grupy pacjentów mogą powodować  fałszywie dodatnie wyniki innych oznaczeń. Dzieje się tak dlatego, ponieważ w jednym wyciągu alergenowym mogą występować zarówno istotne PD i CPD jak i niezbyt istotne klinicznie CCD. Te ostatnie tylko sporadycznie mogą samodzielnie wywoływać reakcję alergiczną na powierzchni komórki tucznej.

Podsumowując, znając klasyczne reakcje krzyżowe, możemy z pewnym prawdopodobieństwem przewidzieć po kontakcie z jakimi alergenami chory może być narażony na wystąpienie objawów. Jest to szczególnie ważne w przypadkach kiedy mamy do czynienia z alergenami mogącymi wywoływać u pacjenta wstrząs anafilaktyczny (LTP). Znając zagrożenie, u takich pacjentów możemy działać prewencyjne, zalecając im posiadanie adrenaliny w strzykawce zawsze przy sobie. Natomiast wskaźnik CCD informuje nas o reakcji organizmu na ten rodzaj glikanów i o możliwości wystąpienia fałszywie dodatniego wyniku. Ma to znaczenie przy interpretacji, gdy mamy pozytywne oznaczenia dla wielu alergenów. Rezultat należy wówczas interpretować  ostrożniej, z uwzględnieniem nieswoistej roli CCD. Obecnie trwają prace nad użyciem substancji blokujących CCD w panelach diagnostycznych, co może poprawić rzetelność oznaczeń określonych alergenów, bez jakiegokolwiek wpływu na reakcje krzyżowe.

Literatura:

  1. Jahnz-Różyk K; Choroby alergiczne na początku XXI w; Przew Lek 2007; 2: 155-159.
  2. http://euroimmune.com/index.php?id=416&L=0
  3. http://alergia.org.pl/lek/index.php?option=com_content&task=view&id=238&Itemid=72

ISSN 1689-7730