Uszkodzenie włosów i skóry głowy jako efekt zabiegów fryzjerskich07.12.2014

autor: Agata Flejter - Wojciechowicz
słowa kluczowe:

Wiele produktów kosmetycznych stosowanych do pielęgnacji włosów może przyczyniać się do ich uszkodzenia, a nawet do zmian chorobowych w obrębie skóry głowy. To jakie substancje mogą wchodzić w skład farb do włosów reguluje Komisja Europejska w ramach tzw. HairDyeStrategy. Pozwoliło to, wyeliminować ze składu farb do włosów substancje o potwierdzonym działaniu toksycznym, tzw. substancje CRM (rakotwórcze, mutagenne i działające szkodliwie na rozrodczość) [1]. Niemniej wiele farb o silnym stężeniu substancji chemicznych może wywierać negatywny wpływ  na kondycję i strukturę włosów, a nawet przyczyniać się do ich zmasowanego wypadania. Ponad to, większość  z nich zawiera substancje drażniące skórę głowy oraz wywołujące silne alergie. Szczególnie niebezpieczne pod tym względem wydają się być  farby na bazia para-diaminy, np. zawierające p-fenylenodiaminę (PPD), która jest silnie uczulającą aminą aromatyczną obecną zarówno w farbach do włosów, jak   i w hennie do tatuaży czasowych. Parafenylenodiamina jako alergen  może  działać w dwojaki sposób. Najczęściej objawy alergii następują w mechanizmie opóźnionym.     U osób uczulonych  pojawiają się charakterystyczne zaczerwienienia, zmiany wypryskowe, obrzęk, swędzenie oraz wypełnione płynem pęcherze, a po kilku dniach ropiejące owrzodzenia na skórze [2]. Objawy na skórze mogą wystąpić nawet po kilku dniach od farbowania [3].                                                

Potencjalnie niebezpieczną substancja chemiczną występującą w farbach do włosów jest również rezorcyna. Ten organiczny związek z grupy fenoli wykorzystywany jest jako część składowa barwnika.  Obecność  rezorcyny ma sprawić aby włosy w wyniku koloryzacji osiągnęły odpowiednie nasycenie pożądanej barwy. Co ciekawe, w małych stężeniach substancja ta  hamuje wydzielane łoju, udrażnia ujścia gruczołów łojowych i mieszków włosowych, a także wyraźnie wygładza drobne blizny potrądzikowe oraz przebarwienia. W związku z powyższym przez wiele lat stosowana była  z powodzeniem w dermatologii i kosmetyce do leczenia trądziku. Obecnie jednak odchodzi się od stosowania preparatów zawierających rezorcynę. W  wielu krajach uważana jest ona za środek przestarzały   i szkodliwy, gdyż zastosowana na duże powierzchnie skóry ulega wchłonięciu do krwiobiegu i może wywołać zatrucie typowe dla fenoli. Jako składnik farb do włosów zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji alergicznych  w postaci rumienia, świądu i wysypki zarówno w obrębie skóry głowy jak i na całej powierzchni ciała.

Do składników farb o działaniu drażniącym  i alergizującym należą także estry kwasu para-hydroksybenzoesowego, czyli parabeny. Pełnią one w farbach do włosów rolę konserwantów przedłużających trwałość kosmetyku [4]. Występują najczęściej pod nazwami: ethylparaben, propylparaben, methylparaben oraz butyloparaben. Warto jednak wspomnieć, iż w porównaniu z innymi substancjami opisywanymi w niniejszym artykule  reakcje alergiczne wywołane przez parabeny są rzadko obserwowane. Wśród 1937 pacjentów Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi (1307 kobiet, 630 mężczyzn), diagnozowanych z powodu podejrzenia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry uczulenie na parabeny stwierdzono u 0,3% badanych. Zdaniem niektórych środowisk, substancje te mogą zaburzać gospodarkę hormonalną oraz niekorzystnie wpływać na rozwój męskiego płodu poprzez jego feminizację. Fakty naukowe wskazują jednak, że działanie estrogenne parabenów jest od 1000 do 100 000 razy słabsze, niż działanie estradiolu i estrogenu występującego w organizmie. Ponad to parabeny słabo przenikają przez barierę naskórkową, zaś po przeniknięciu   do krwioobiegu są metabolizowane i nie ulegają  kumulacji  w tkankach. W związku z powyższym większość środowisk naukowych jest zgodna, że nie jest możliwy jakikolwiek wpływ parabenów na gospodarkę hormonalną człowieka [5].

Przy farbach do włosów warto zwrócić uwagę na możliwość uczulenia u fryzjerów. W procesie farbowania występuje ono rzadko, ze względu na stosowanie rękawiczek ochronnych, niemniej może pojawiać się ono na skutek kontaktu z włosami farbowanymi podczas ich stylizacji. Dotyczy to zazwyczaj 3 palców [6].  Środki stosowane do odbarwiania włosów częściej aniżeli odczyny alergiczne wywołują podrażnienia skóry.  Nadmierne stężenie perhydrolu może powodować łamliwość włosów, szczególnie gdy odstępy czasu pomiędzy kolejnymi dekoloryzacjami są krótkie [3].  Wspomniany powyżej związek – perhydrol, to  ok. 30% roztwór nadtlenku wodoru w wodzie. Jest to bezbarwna, bezwonna ciecz o właściwościach żrących wobec tkanek żywych, która na skórze pozostawia martwicze białe plamy.

Podrażnienie skóry mogą również wywoływać płyny do trwałej ondulacji. Stosowane w nadmiernym stężeniu lub zbyt długo, mogą powodować łamliwość włosów, zwłaszcza gdy struktura włosa została wcześniej osłabiona przez inne zabiegi, jak np. farbowanie. Odczyny uczuleniowe są tu znacznie rzadsze. Jeśli występują, to zazwyczaj związane są z obecnością kwasu tioglikolowego [1].  Związek ten ma jednak nie tylko działanie alergizujące. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż podstawowym budulcem włosów jest keratyna, a ta z kolei  zbudowana jest z aminokwasów. Pomiędzy łańcuchami keratyny występują przede wszystkim wiązania disiarczkowe. Stosowanie kwasu tioglikolowego w preparatach  do trwałej ondulacji powoduje przebudowanie wiązań disiarczkowych, co z kolei zmienia w sposób trwały ułożenie włosów. Uzyskują one w ten sposób odpowiedni skręt nadany im przez wałek o określonej formie i rozmiarze. Ten sam związek  stosowany jest jako substancja depilująca, czyli wspomagająca usuwanie włosów w kremach i piankach do depilacji [6]. Ponadto w czasie trwałej ondulacji na gorąco może dojść do oparzenia. 

Wśród środków stosowanych do regeneracji włosów odczyny alergiczne wywołują najczęściej preparaty zawierające monometylodicyjanodiaminę. Występują tu objawy takie jak: zmiany wypryskowe na dłoniach oraz odwarstwienie się i kruszenie paznokci. Z kolei płyny i lotiony do stylizacji włosów mogą mieć działanie zarówno drażniące, jak alergizujące poprzez zawartość rezorcyny, chininy, wodzianu chloralu oraz wyciągów z korzenia żeń-szenia. Pomady, pasty, brylantyny oraz inne tłuste kosmetyki służące do układania włosów mogą przyczyniać się do acne oleosa. Ten rodzaj trądziku stanowi rezultat stosowania kosmetyków opartych na parafinach, stearynach i wazelinie [3].

Na koniec przyjrzyjmy się szamponom. Detergenty w nich zawarte przez nadmierne wysuszenie włosów i skóry mogą przyczyniać się do wzmożonego wydzielania łoju. Niektóre szampony zawierające środki przeciwbakteryjne, jak np. bitionol, mogą powodować objawy alergiczne. Szampony z siarczkiem selenowym wywołują niekiedy podrażnienie skóry głowy. W literaturze opisywane są przypadki kołtuna na skutek zastosowania podczas jednego mycia szamponu kationowego i anionowego oraz w wyniku zastosowania szamponu kationowego na bardzo brudne włosy. W tym drugim przypadku do powstania kołtuna doszło, gdyż brud o ładunku anionowym przyczynił się do powstania kompleksu anion-kation.  Detergentem obecnym w wielu szamponach o potwierdzonym alergizującym działaniu jest SLS (Sodium Laureth Sulfate). Warto jednak podkreślić, że SLS nie działa jednakowo na wszystkich ludzi, a efekty działania tego detergentu na skórę mogą być różne, od wystąpienia stanu zapalnego poprzez  zaczerwienie, obrzęk czy łuszczenie [3]. U fryzjerów praca przy myciu głowy powodować może zmiany dermatologiczne na dłoniach w postaci nadmiernej potliwości, zaczerwienienia i błyszczącej skóry [7].

Literatura

  1. http://ec.europa.eu/consumers/archive/sectors/cosmetics/cosmetic-products/hair-dye-products/safety-strategy/index_en.htm; 05.12.2014
  2. Kieć-Świerczyńska M., Kręcisz B., Świerczyńska- Machura D.; Rosnąca rola alergii zawodowe i pozazawodowej na parafenylenodiaminę; Medycyna Pracy; 2007; 58(2): 131-137
  3. Koźmińska-Kubarska A.; Zarys kosmetyki lekarskiej; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich; 1984
  4. Magazyn dla Pacjentów – Przede wszystkim zdrowie 10/11 2014; http://zlota.farmacja.com.pl; 25.11.2014
  5. http://www.kosmopedia.org.; 25.11.2014
  6. Czernielewski A.; Choroby zawodowe skóry; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich;  1970
  7. Kostanecki W.; Choroby włosów; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich;  1970

ISSN 1689-7730