Zbyt wysoka waga przyczyną przedwczesnej śmierci?07.06.2014

autor: Monika Gawałek, Krzysztof Dudek
Pracownia Neurobiologii, Instytut Zoologii, ul. Wojska Polskiego 71C, 60-625 Poznań, Instytut Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
słowa kluczowe:

Otyłość jest jedną z chorób cywilizacyjnych, z którą musimy borykać się w XXI wieku. Przyczyn otyłości może być wiele. Zaliczyć możemy do nich czynniki na podłożu genetycznym, ale również te zewnętrzne. Jedną z podstawowych przyczyn rozwoju otyłości, jest zmiana sposobu odżywiania, jak i trybu życia, na którą zaczęli być narażeni ludzie pod koniec XX wieku. Spożywanie wysoko przetworzonej żywotności, w tym typu „fast food” [1], oraz siedzący tryb życia, przy jednoczesnym braku dodatkowej aktywności fizycznej, niewątpliwie stanowią główną przyczynę początkowo nadwagi, a w konsekwencji patologicznej otyłości. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w swoich raportach podaję, że od 1980 liczba ludzi otyłych uległa podwojeniu i w dalszym ciągu rośnie [2]. Sytuacja dotyczy głównie krajów wysoko rozwiniętych, oraz tych stale się rozwijających. 

Otyłość zaliczana jest do czynników mogących prowadzić do rozwoju wtórnych dysfunkcji związanych z metabolizmem organizmu, oraz związanych z nimi poważniejszych jednostek chorobowych takich jak: cukrzyca typu II, nowotwory, przewlekłe choroby układu krwionośnego [3], oraz problemy związane z rozmnażaniem [4], a w skrajnych przypadkach bezpłodność. Dodatkowo warto wspomnieć o chorobach psychicznych, jak np. depresja.

Problem otyłości nie ominął Polaków. Według krajowych badań Instytutu Żywności i Żywienia, w Polsce łącznie otyłych i z nadwagą jest dziś 62% mężczyzn i 50% kobiet (dane IŻŻ, [5]). Ponadto Polska zajęła pierwsze miejsce, wśród 39 krajów Europy i Ameryki Północnej, jeśli chodzi o odsetek 11-latków uważających się za grube [6]. Nadwagę zauważa u siebie aż 43% przebadanych dziewcząt i 33% chłopców.

Otyłość stanowi obiekt badań naukowców na całym świecie, a doniesienia na jej temat ukazują się w literaturze specjalistycznej regularnie. Na uwagę zasłużył z pewnością artykuł ze styczniowego wydania czasopisma medycznego Journal of the American Medical Association. Naukowcy ze Stanów Zjednoczonych oraz Kanady dokonali ciekawej analizy związku nadwagi i otyłości ze śmiercią z różnych przyczyn w porównaniu z osobami o prawidłowej wadze [7]. Prowadzenie tego typu badań, jest ważne z medycznego punktu widzenia, ponieważ oszacowanie potencjalnego ryzyka śmierci związanego z nadwagą czy otyłością, może być pomocne w podejmowaniu decyzji w warunkach klinicznych. Jako cel badań naukowcy założyli połączenie i usystematyzowanie opublikowanych danych, wiążących temat różnych przyczyn śmierci ze zmiennym wskaźnikiem masy ciała (BMI), opierając się na hazardzie względnym (z ang. Hazard ratio HR). W tym miejscu warto wspomnieć co kryje się pod pojęciem hazardu względnego (HR). Jak podaje słownik EBM (Evidence Based Medicine),  HR jest pojęciem analogicznym do ryzyka względnego (RR) i jest to „iloraz prawdopodobieństwa wystąpienia określonego punktu końcowego w grupie eksperymentalnej, w której stosuje się ocenianą interwencję i tego prawdopodobieństwa w grupie kontrolnej. HR określa tu, jaka część ryzyka podstawowego "pozostała" po interwencji” [8]. 

W swoich badaniach, naukowcy przeanalizowali publikacje uzyskane w wyniku wyszukiwania w dwóch najbardziej znanych i popularnych bazach danych, a mianowicie PubMed i EMBASE. Pod uwagę brano tylko publikacje spełniające postawione przez badaczy warunki.  Do dalszej analizy brano pod uwagę jedynie te, które ukazały się w roku 2012, wyniki w nich opisane dotyczyły badań nad osobami dorosłymi, przedstawione były w klasycznej klasyfikacji wskaźnika masy ciała, a wykluczone zostały dane pochodzące od osób w trakcie specjalistycznych terapii, czy te budzące wątpliwość recenzentów, gdyż wybrane publikację poddano również surowej analizie, najpierw przez pierwszego recenzenta, a w dalszej kolejności przez trzech niezależnych recenzentów. W trakcie dokonywania dalszej analizy, dane podzielono na podgrupy pod względem: wieku, płci, oraz pochodzenia. Na podstawie BMI, pacjentów kwalifikowano do następujących grup: z nadwagą (BMI 25 ≤ 30), otyłych (BMI>30), otyłych I stopnia (BMI 30 ≤ 35), otyłych II (BMI 35 ≤ 40) i III stopnia (BMI > 40), które następnie dzielono przez liczbę pacjentów z prawidłowym wskaźnikiem masy ciała (BMI 18,5-<25).

Opublikowane wyniki uzyskano po przeanalizowaniu 97 artykułów medycznych. Najwięcej danych uzyskano z prac prowadzonych w Stanach Zjednoczonych (n=47) i Europy (n=37), a najmniej z Indii i Meksyku (n=1). Wykazano, że w porównaniu do prawidłowej wagi, otyłość w ogóle oraz otyłość w stopniach II i III, była statystycznie pozytywnie skorelowana ze zwiększoną śmiertelnością. Takiej relacji nie wykazano w przypadku otyłości I stopnia, co według autorów wskazuję na związek otyłości ze zwiększoną śmiertelnością tylko przy bardzo wysokich wartościach wskaźnika BMI. Ciekawym okazało się wykazanie, że nadwaga jest pozytywnie skorelowana ze zmniejszoną śmiertelnością. Mimo ogromnej próby, czy skomplikowanej analizy statystycznej, autorzy nie ustrzegli się kilku niedociągnięć. Zaliczyć do nich możemy to, iż wyniki oparte są jedynie na wartości BMI, natomiast pomijają takie aspekty jak ilość tkanki tłuszczowej w stosunku do masy ciała, a informacje na temat wieku osób biorących w udział w badaniach były ograniczone.

Podsumowując, powyższe badanie dobrze przedstawia związek podwyższonej śmiertelności z różnych przyczyn z podwyższoną wartością powszechnie używanego na całym świecie wskaźnika BMI. Określenie związku pomiędzy otyłością i większą śmiertelnością może być bardzo przydatne w przypadku podejmowania decyzji dotyczących np. zastosowania odpowiedniej terapii w warunkach klinicznych.

Literatura:

  1. James PT, Leach R, Kalamara E, Shayeghi M. The Worldwide Obesity Epidemic. Obesity. 2001;11:228-233.
  2. Patterson CC, Dahlquist GG, Gyürüs E, Green A, Soltész G, The EURODIAB Study Group. Incidence trends for childhood type 1 diabetes in Europe during 1989–2003 and predicted new cases 2005–20: a multicentre prospective registration study. Lancet. 2009;373:2027–2033.
  3. Grundy SM, Barnett JP. Metabolic and health complications of obesity. Desease a month. 1990;12:641-731.
  4. Tene-Sempere M. KiSS-1 and reproduction: Focus on its role in the metabolic regulation of fertility. Neuroendocrinology. 2006;83:275–281.
  5. http://www.izz.waw.pl/
  6. http://natemat.pl/14143,polskie-dzieci-w-czolowce-najbardziej-otylych-rodzice-robia-z-nich-grubasow-jak-uchowac-dziecko-od-nadwagi
  7. Flegal KM, Kit BK, Orpana H, Graubard BI. Association of All-Cause Mortality With Overweight and Obesity Using Standard Body Mass Index Categories, A Systematic Review and Meta-analysis.  Journal of the American Medical Association. 2013;309:71-82.
  8. http://ebm.org.pl/show.php?aid=15739&_tc=5D43656FA7AC2E9DA7684BB00E14CF4A

ISSN 1689-7730