Zdrowotne skutki chronicznego stresu07.11.2014

autor: Katarzyna Szatkowska
słowa kluczowe:

W dzisiejszych czasach, bardziej niż kiedykolwiek, narażeni jesteśmy na stres. Nasze życie toczy się bardzo szybko. Wciąż stawiamy sobie nowe ambitne cele, którym nie zawsze potrafimy sprostać. Realizujemy kolejne wyzwania, bierzemy na siebie kolejne projekty. Czasem dla własnej satysfakcji, czasem dla poprawy sytuacji finansowej, czasem by zdobyć awans w pracy. Związany z tym stan chronicznego napięcia działa bardzo niekorzystnie na organizm i może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Stres - przyjaciel czy wróg?

Stres to stan podwyższonej mobilizacji organizmu, regulowany hormonalnie. Pojawia się w sytuacji odbieranej przez organizm jako stan zagrożenia, by pomóc nam w ucieczce, koncentracji lub w wykonaniu trudnego zadania. Jeśli doświadczamy go w niewielkiej „dawce”, jego rola jest pozytywna. Problem pojawia się gdy towarzyszy nam permanentnie. Powoduje bowiem m.in. stałe obniżenie poziomu serotoniny i dopaminy w mózgu - hormonów odpowiadających za dobre samopoczucie. Stąd jednym z najbardziej powszechnych i najbardziej oczywistych skutków stresu jest obniżony nastrój lub depresja.

Skutki stresu

U wielu osób stres wywołuje bezsenność, roztargnienie, ospałość, a nawet poważne stany lękowe. Może wpływać także na kłopoty gastryczne - bóle brzucha, bóle żołądka, uczucie pełności. Czasem stres manifesuje się utratą apetytu, czasem napadami głodu. Każdy reaguje na niego indywidualnie.
Jednak większość problemów zdrowotnych związanych ze stresem wynika bezpośrednio z obniżonej odporności. Kortyzol, czyli hormon stresu zmniejsza krążącą w krwiobiegu ilość leukocytów (białych ciałek krwi), a tym samym zdolność obrony przed patogenami. Stąd osoby borykające się z permanentnym stresem łatwiej zapadają na infekcje wirusowe lub bakteryjne oraz grzybice, a także gorzej reagują na szczepionki.

Stres a choroby autoimmunologiczne

Dowiedziono ponadto, że długotrwały stres może wyzwalać lub nasilać objawy chorób autoimmunologicznych, czyli np. Hashimoto, RZS, stwardnienie rozsiane czy Gravesa-Basedova. Stałe wydzielanie kortyzolu prowadzi do zaniku wrażliwości na ten hormon. Tkanki przestaną odbierać sygnał zakończenia reakcji immunologiczej, czego konsekwencją jest niszczenie własnych tkanek własnymi przeciwciałami.

Podwyższona gotowość, podwyższony metabolizm

Innym skutkiem stresu, wynikającym z zaburzonej gospodarki hormonalnej, jest podwyższone ciśnienie krwi. Nerki zatrzymują więcej sodu i wody, przez  co zwiększa się objętość krwi, a tym samym pojawia się konieczność jej wydajniejszego przepływu. Poza tym w wątrobie zostaje nasilona produkcja glukozy z glikogenu (organizm potrzebuje prostych, łatwych i szybkich do wykorzystania cukrów ponieważ przygotowuje się do walki). Długotrwale utrzymujące się nadwyżki podaży glukozy mogą skutkować rozwojem cukrzycy. Osoby żyjące w ciągłym stresie są ponadto narażone na niedobory składników pokarmowych. Z podwyższonym poziomem metabolizmu, wiąże się niższe wchłanianie witamin i minerałów z jelit. Stres pozbawia nas m.in. magnezu (ważnego dla prawidłowej pracy mięśnia sercowego). Tracimy ponadto w dużych ilościach witaminy antyoksydacyjne - A, C i E, które pomagają nam neutralizować wolne rodniki, czyli pośrednio chronią przed nowotworami.

Wpływ stresu na rozrodczość

Chroniczna ekspozycja na stres zaburza funkcjonowanie praktycznie wszystkich układów, w tym rozrodczego. Szczególnie dotkliwie odczuwają to kobiety. Nadmiar kortyzolu koreluje z częstszym występowanie zespołu napięcia przedmiesiączkowego, wzrostem masy ciała oraz większą podatnością na osteoporozę. Ponadto stres w wielu przypadkach odpowiada za niepłodność. W stanie napięcia przysadka mózgowa produkuje prolaktynę, której nadmierna ilość zaburza cykl miesiączkowy oraz hamuje owulację. Bardzo częste są przypadki, kiedy zmiana stylu życia umożliwia wznowienie jajeczkowania i niespodziewane zajście w ciążę, na przykład po długotrwałym okresie starania się o dziecko.

Stres w czasie ciąży

Wyeliminowanie sytuacji oraz czynników stresogennych ma szczególne znaczenie podczas ciąży. Stres ma bowiem istotny wpływ nie tylko na samopoczucie i stan psychiczny przyszłej matki, ale przede wszystkim na rozwój płodu. Najbardziej narażony na wady rozwojowe jest ośrodkowy układ nerwowy, którego zaburzenia mogą prowadzić do poronienia lub trwałej niepełnosprawności. Bardzo wrażliwe na teratogenne działanie kortyzolu jest też serce dziecka.

Relaks to zdrowie!

Ze względu na przytoczone wyżej poważne zagrożenia jakie niesie ze sobą chroniczny, wyniszczający stres, nieodzowne jest zapewnienie sobie możliwości odprężenia i relaksu. Spotkanie z bliskimi, ciepła kąpiel czy dobra książka niejednokrotnie mogą okazać się bardziej potrzebne niż najnowsze terapeutyki z kolorowego spotu reklamowego. Nie bez znaczenia jest też pozytywne myślenie. Zawsze warto pamiętać, że na każdą sytuację można spojrzeć z innej, jaśniejszej strony.

Literatura:

 

  1. Grochmal S.: Stres - nasz wróg czy sprzymierzeniec?, Zakł. Narod. im. Ossolińskich, Wrocław 1992.
  2. Grygorczuk A.: Pojęcie stresu w medycynie i psychologii, Via Medica, tom 5 nr 3 (2008), s. 111–115.
  3. Łodzińska J.: Stres zawodowy narastającym zjawiskiem społecznym, Seminare t. 28/2010, s. 125–138.
  4. Terelak J.F.: Psychologia stresu, Branta, Bydgoszcz 2001.
  5. Uszyński M.: Stres i antystres - patomechanizm i skutki zdrowotne, MedPharm 2009.

 

ISSN 1689-7730