Zespół Alporta10.04.2016

autor: Małgorzata Szeląg
Zakład Genetyki Molekularnej Człowieka, Wydział Biologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza
słowa kluczowe:

Termin zespół Alporta obejmuje grupę chorób dziedzicznych, heterogenicznych dotyczących błony podstawnej nerek. Częstym, współistniejącym schorzeniem jest upośledzenie wzroku i/lub słuchu.

Różne postacie choroby:

  • Autosomalny recesywny zespół Alporta (ARAS)
  • Zespół Alporta związany z chromosomem X (XLAS)
  • Autosomalny dominujący zespół Alporta (ADAS)

Symptomy i objawy

Manifestacje nerkowe

  • Krwiomocz – najczęstszy i najwcześniejszy objaw
  • Białkomocz – rozwija się u mężczyzn z XLAS oraz u obu płci z ARAS i ADAS
  • Nadciśnienie – zwykle występuje u mężczyzn z XLAS oraz u obu płci z ARAS i ADAS

Nadciśnienie jest zwykle wykrywane w drugiej dekadzie życia. Obrzęk i zespół nerczycowy występują u 30-40% młodych dorosłych z zespołem Alporta. Nie są one powszechne w dzieciństwie, ale ich występowania stopniowo postępuje wraz z wiekiem. Z powodu wystąpienia niewydolności nerek, mogą stać się widoczne objawy przewlekłej niedokrwistości i osteodystrofii.

Upośledzenie słuchu

Głuchota odbiorcza (percepcyjna) jest cechą często obserwowaną u pacjentów z zespołem Alporta, ale nie występuje we wszystkich przypadkach. Około 50% pacjentów płci męskiej z XLAS zapada na głuchotę odbiorczą do 25 roku życia, a około 90% to osoby niesłyszące już w wieku 40 lat.

Manifestacje oczne

  • zaćma tylna podtorebkowa
  • barwnikowe zwyrodnienie siatkówki
  • kulistość soczewki
  • stożkowatość przednia soczewki
  • oczopląs
  • ślepota

Rozproszona mięśniakowatość – w niektórych rodzinach z zespołem Alporta  odnotowano niekontrolowane namnażanie się komórek mięśni gładkich drzewa tchawiczo-oskrzelowego oraz żeńskich narządów płciowych.

Autosomalny dominujący zespół Alporta (ADAS) – objawy nerkowe i głuchota w tej rzadkiej postaci zespołu Alporta są zazwyczaj identyczne do tych występujących u pacjentów z XLAS, ale niewydolność nerek może nastąpić w późniejszym wieku.

Diagnostyka

  • Badania laboratoryjne – badanie moczu na obecność krwiomoczu i białkomoczu. Badanie hematologiczne może wykazać stopień niewydolności nerek.
  • Biopsja – tkanka pobrana z nerek i skóry powinna być zbadana na obecność ultrastrukturalnych nieprawidłowości. Biopsja nerki najczęściej pozwala na definitywne potwierdzenie diagnozy, jeśli biopsja skóry dała wynik negatywny.
  • Badania genetyczne – jeśli diagnoza zespołu Alporta pozostaje wątpliwa po biopsji skóry lub nerek, analiza genetyczna może zostać wykorzystana do ostatecznego potwierdzenia choroby i ustalenia typu dziedziczenia.
  • Audiometria – wszystkie dzieci z sugerowanym zespołem Alporta powinny być poddawane badaniom audiometrycznym wysokich częstotliwości w celu potwierdzenia diagnozy, jak również okresowego monitorowania stopnia upośledzenia słuchu.
  • Badanie okulistyczne – jest ważne dla wczesnego wykrywania i monitorowania stożkowatości przedniej soczewki, jak również barwnikowego zwyrodnienia siatkówki i innych schorzeń oczu.
  • Ultrasonografia nerek – we wczesnych stadiach zespołu Alporta, ultrasonogram nerek pokazuje narządy zdrowe o prawidłowej wielkości. Wraz z postępującą niewydolnością nerki mogą kurczyć się symetrycznie i stopniowo.

Leczenie farmakologiczne

Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE) lub antagoniści receptora angiotensyny (ARB) powinny być podawane pacjentom z zespołem Alporta, którzy mają białkomocz z lub bez nadczynności przytarczyc. Obie klasy leków wyraźnie przyczyniają się do zmniejszenia białkomoczu oraz ciśnienia wewnątrzkłębuszkowego. Ponadto, poprzez hamowanie receptorów angiotensyny II (czynnika wzrostu, który odgrywa rolę w stwardnieniu kłębuszków) leki te mają potencjalną rolę w hamowaniu progresji sklerotycznych.

Leczenie zakażeń bakteryjnych, stosowanie parykalcytolu u dorosłych pacjentów z nadczynnością przytarczyc i statyn u dorosłych pacjentów z dyslipoproteinemią może również pomóc w spowolnieniu postępowania objawów zespołu Alporta i zmniejszyć częstość występowania incydentów sercowo-naczyniowych.

Badane terapie w fazie klinicznej obejmują komórki macierzyste, terapie białkami opiekuńczymi, zablokowanie receptorów kolagenu i terapie anty-mikroRNA.

Leczenie chirurgiczne

Przeszczep nerki jest zwykle proponowany pacjentom z zespołem Alporta, którzy rozwijają schyłkową niewydolność nerek (ESRD). Nawrót choroby nie występuje w przeszczepionej nerce i wskaźnik przeżycia przeszczepu u tych pacjentów jest podobny jak u pacjentów z innymi chorobami nerek. Jednakże u niewielkiego odsetka pacjentów z zespołem Alporta po przeszczepie nerki pojawiają się przeciwciała anty-GBM (przeciwko kłębuszkowej błonie podstawnej), co skutkuje zapaleniem nerek.

ISSN 1689-7730